Kıbrıs sorununun çözüm zemini çok önceden üzerinde anlaşmaya varılmış ve açıklanmıştır.
Çerçeve bellidir.
Bu zemin 1977 ve 1979 Doruk Anlaşmaları ile oluşmaya başlamış, daha sonra da bir dizi BM Güvenlik Konseyi kararları ile konuşulanlara açıklık getirilmiş ve çerçeve belirginleştirilmiş. Şimdi uluslararası toplum, önünde duran bu zeminde ve çizilen çerçevede ısrar etmektedir.
1968’de başlayan ve 40 yıldır sürmekte olan görüşmeler sürecinde oluşan “BM Kıbrıs Müktesebatı”nın içeriği 1997-79 Doruk Antlaşmaları, çeşitli müzakere-ler, müzakereler sonrası Güvenlik Konseyine sunulmuş Genel Sekreterin Raporları ve Güvenlik Konseyi tarafından alınan kararların içinde açıklığa kavuşturulmuş tanımlar ile belirlenmiş ve bu sürecin sonunda bir çerçeve çıkmış ortaya.
Bu çerçevenin içindekileri bir araya getirebilmek için Genel Sekreterin 8 Mart 1990 tarihli S/21183 sayılı raporu , Güvenlik Konseyinin aldığı 649 (1990) sayılı 12 Mart 1990 tarihli kararı , BM Genel Sekreteri Boutros Boutros Ghali’nin Güvenlik Konseyine sunduğu 3 Nisan 1992 tarihli S/23780 numaralı raporu ile 18 Haziran 1992 tarihinde hazırladığı “Gali Haritası” ve “Gali Çözüm Planı”nı (fikirler dizisi) ve 10 Nisan 1992 tarihli 750 sayılı Güvenlik Konseyi kararını , derinlemesine etüt et-mek gerekiyor.
Çözüm çerçevesini, çeşitli zamanlarda bir bütünü oluşturacak parçalar halin-de mutabakata varılmış, aşağıdaki kavramlar oluşturuyor.
1. Kıbrıs adası, Kıbrıslı Rumların ve Kıbrıslı Türklerin ortak evidir.
2. Aralarındaki ilişki çoğunluk-azınlık ilişkisi değil, Kıbrıs devleti içindeki iki toplu-mun ilişkisidir.
3. Devlete katılım iki eşit zeminde olacaktır. (zemin, devlet veya eyalet olabilir)
4. Varılacak olan çözüm, iki toplum tarafından mutabakata varılan ve kabul edile-cek olan karar olmalıdır.
5. Bu karar, her bir toplumun kültürüne, dinine, sosyal ve dil yapısına saygılı olma-lıdır.
6. Çözüm, Kıbrıs’ın hükümranlığını, bağımsızlığını, toprak bütünlüğünü ve bağım-sızlığını temin etmelidir.
7. Bir başka ülke ile bir bütün veya kısmen birleşmek veya adanın bölünmesi veya toplumlardan birisinin Federal yapıdan ayrılması olanaksızdır.
8. Anayasal açıdan iki toplumlu ve bölgesel açıdan iki kesimli bir Federasyon kuru-lacaktır.
9. Federasyonun iki kesimliliği çok net bir şekilde tanımlanmalıdır.
10. Devletin bütünlüğü garantilenmelidir.
11. Federal hükümetin yetkileri ve görevleri, iki toplumun etkin katılımını sağlar-ken, hükümetin de etkin görev yapmasını sağlamalıdır.
12. Kıbrıslı Rumlar ve Kıbrıslı Türkler arasında sayısal eşitlik değil, politik eşitlik olacaktır.
13. Tarafların devlette etkin katılımları olacaktır. (7:3 veya 2:1 gibi belli oranlarda)
14. Halkın temel hakları olan üç özgürlük ile politik, ekonomik, sosyal ve kültürel haklar korunmalıdır.
15. Her iki toplumun güven içinde olmasını sağlayıcı hazırlıklar üzerinde mutaba-kata varılmalıdır.
16. Göçmenlerin sorunu her iki toplumun çıkarları gözetilerek çözülmelidir.
17. Her iki toplumun yarar göreceği dengeli bir ekonominin yaratılmasının yöntemi geliştirilmelidir.
18. Geçiş dönemi hazırlıkları halledilmelidir.
19. İki kısımlı Parlamento olacaktır. (Alt Meclis 70-30 oranında, üst meclis 50-50 oranında)
20. Bakanlar Kurulu 7:3 oranında olacaktır. Üç önemli bakanlıklardan biri Türkle-rin yönetiminde kalacaktır.
21. 1960 anayasasında belirtilmeyen askeri güçler ada dışına gidecektir. (TSK kas-tedilmektedir)
22. Tek bir bağımsız devlet olacaktır.
23. Bu devletin tek bir hükümranlığı olacaktır.
24. Tek vatandaşlık olacaktır.
25. Karasal bütünlük sağlanacaktır. (iki ayrı devlet olmayacaktır)
26. İki kesimlilik olacaktır. Her bir devlet (eyalet) bir toplum tarafından yönetilecek-tir.
27. Her devlette (eyalette) toplumlardan bir tanesi çoğunlukta olacaktır. Bu devlette (eyalette) toprağın yarıdan fazlası da bu topluma ait olacaktır.
28. 1960 Garanti ve İttifak antlaşması yürürlükte kalacaktır.
29. Türk ve Yunan alayları varlıklarını sürdürecekler ve eşit sayıda olacaklardır.
30. Çözüm Kıbrıslı Türkler tarafından kabul edilirse, KKTC, Federasyonu oluştura-cak kurucu devletlerden bir tanesine dönüşecektir. (Yazarın öngörüsü)
31. Kıbrıs (Rum) Cumhuriyeti Anayasasını yeni Federal yapıya göre değiştirecek ve Türk Kurucu Devleti buna katılacaktır. (Rumların BM Genel Sekreterine yaptığı yazılı teklif)
İşte yıllar boyu biriken ve 30 ve 31.ci maddeler hariç, BM Güvenlik Konseyin-den çıkan kararlarla belirlenmiş olan Müzakere Çerçevesini oluşturan maddeler bunlardır.
Bu çerçevede, müzakerelerin 2008 yılı içinde bitmesi uzak bir ihtimal olarak gözükmektedir.
KKTC’deki mevcut siyasi takvime göre Milletvekili seçimlerinin olağan tarihi 2010 yılının Şubat ayıdır. Erken seçim kararı alınmazsa büyük bir olasılıkla 28 Şu-bat 2010 tarihinde parlamento seçimleri yapılacaktır .
KKTC’de seçimleri düzenleyen 5/76 tarihli Seçim Ve Halk Oylaması Yasasına göre seçim döneminin resmen başlama tarihi Aralık 2009 dur. Siyasi partilerin ha-zırlık dönemi ise en geç Kasım 2009 tarihinde başlayacaktır.
Erken seçim kararı alınmadığı takdirde, müzakerelerin en geç Eylül 2009 tari-hinde bitmiş ve Referanduma tarihi de tespit edilmiş olması gerekmektedir. Kap-samlı müzakerelerin, Şubat- Temmuz 2008 dönemi içinde GKRY Lideri Hristofyas ile KKTC Cumhurbaşkanı Talat arasında belirginleşen kavram ve yaklaşım farkla-rından dolayı Eylül 2009 tarihine kadar bitmesi olası gözükmemektedir.
Avrupa Birliği içinde Rumlar, sadece bir apartmana sığan nüfusları ile Avru-pa’nın dev ülkeleri ile eşit haklara sahipken, KKTC halkını oluşturan Kıbrıslı Türk-lerin Avrupa Birliğinin bu eşitlik ilkesini, çözümden sonra tam olarak yaşayamaya-cakları anlaşılmaktadır. Gerek BM’nin çizdiği çözüm parametreleri, gerekse de Rum tarafının “Kapsamlı Çözüm”den çıkardığı anlam, KKTC halkının olası bir çözümde, yeni kurulacak devlete Hristofyas’ın adını koyduğu şekli ile “Federal Birleşik Kıb-rıs Devleti”nde, kuruculuk ve egemenlik açısından eşit haklara sahip olamayacağını göstermektedir .
Güney Kıbrıs Rum Yönetiminin, 5 Haziran 2008 tarihinde Birleşik Krallık ile imzaladığı Mutabakat Belgesinden (MOU, Meorandum of Understanding) anlaşıla-cağı üzere, Hristofyas’ın Talat ile imzaladığı 23 Mayıs mutabakatında adı geçen şekli ile “Kıbrıs Türk Kurucu Devleti” ile “Kıbrıs Rum Kurucu Devleti ” adlı devletlerin, eşit statüde olmayacakları ve yeni kurulacak devlette de eşit haklara sahip iki hal-kın olmayacağı açık olarak görülmektedir.
Öncelikle başta Kıbrıslı Rumlar olmak üzere, BM Güvenlik Konseyi üyesi ülke-lerin yani ABD, İngiltere, Fransa, Çin ve Rusya’nın, adada içinde Türklerin sadece azınlık haklarına sahip olacağı bir devletin kurulmasını istedikleri, daha doğrusu da, mevcut Kıbrıs Rum Cumhuriyetinin, anayasasında yapılacak göstermelik deği-şikliklerle adanın tek hâkimi olacağı bir antlaşmanın çözüm diye KKTC devleti va-tandaşlarına zorla kabul ettirileceği görülmektedir. Açık ve net olan bir gerçekte gerek BM gerekse de AB tarafından yapılan veya önerilen planların tümünün bu kuram üzerine inşa edilmiş olmasıdır.
Rum bir siyasinin, İngiltere-Kıbrıs Rum memorandumunun imzalanmasından sonra “Kıbrıslı Türkler, 23 Mayıs açıklamasında beyan edildiği üzere, çözümle birlikte federasyon haline gelecek olan Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kendilerinin de devleti olduğu-nu anlamalıdır” sözleri, çözüm senaryosunun hangi fikrin üstüne inşa edildiğini çıplak ve net bir şekilde ortaya koymaktadır.
Çizilen senaryoya göre bu sefer, 1960 Anayasasında olduğu gibi Türkiye’nin garantörlüğü de olmayacağı için, istense de, istenmese de Kıbrıslı Türkler, bu yeni yönetimin idaresi altına zorla sokturulacaktır.
KKTC’de sürekli yapılan yapılan kamuoyu yoklamaları , KKTC vatandaşları-nın, KKTC’nin lav edilmesini ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin (TSK) adayı terk etmesini kabul etmediklerini net olarak ortaya koymaktadır. Bu olmazsa olmaz ana konulara ilaveten yukarıda belirtilen maddelerin en az birkaç tanesini daha KKTC vatandaş-larının reddedeceği aşikârdır.
2008 yılının ikinci çeyreği içinde yaşanan koşullara göre Talat ve Hristofyas arasında başlatılacak olan kapsamlı müzakerelerin sonunda her iki tarafın kabul edeceği bir anlaşmanın çıkması çok uzak bir olasılık olarak gözükmektedir.
Liderlerin 1 Temmuz görüşmesinden sonra yapılan resmi BM açıklamasından, Kıbrıs sorununa çözüm getirmek amacı ile Kıbrıs konusu ile ilgilenen tüm taraflar-ca başlatılması istenen “Kapsamlı Müzakerelerin” , çizilen takvime göre 1 Eylül 2008 tarihinde programlandığı şekli ile başlayamayacağı anlaşılmaktadır.
4.5 saat süren uzun toplantıdan sonra BM Genel Sekreteri’nin Özel Temsilcisi ve BM Misyon Şefi Taye-Brook Zerihoun’un okuduğu ortak açıklama sadece ve sadece 3 cümle.
1.ci cümlenin ilk yarısı toplantının yapıldığını söylerken ikinci yarısı “Çalışma Grupları ile Teknik Komitelerin” yaptıkları çalışmaların ilk kez liderlerce tartışıldığı-nı açıklıyor.
2.cü cümle Kıbrıs sorununun çözümünde omurgayı oluşturacak olan “Tek Egemenlik ve Tek Vatandaşlık” konusunun liderlerce ilk kez tartışıldığını ve “Kap-samlı Müzakerelerde” ele alınacağını söylüyor.
3.cü cümle de, bir sonraki toplantının 25 Temmuz’da yapılacağını ve “Çalışma Grupları ile Teknik Komitelerin” yaptıkları çalışmaların bu toplantıda son kez göz-den geçirileceğini söylüyor.
Liderlerin, BM gözetiminde yaptıkları 21 Mart 2008 görüşmesinden sonra dö-nemin BM BG Misyon Şefi Michael Möller tarafından yapılan resmi açıklamanın 2.ci paragrafı, “Çalışma Grupları ile Teknik Komitelerin varacağı sonuçları kullana-rak, BM Genel Sekreteri gözetiminde tam teşekküllü müzakereleri başlatmak konu-sunda liderlerin anlaştıklarını” söylemektedir.
Hristofyas’ın iş başına gelmesinden sonra gerçekleştirilen 21 Mart, 23 Mayıs ve 1 Temmuz görüşmelerinden sonra açıklanan mutabakatlara özellikle Rum tarafı sadık kalacaksa, 25 Temmuz toplantısının liderlerin son “Peşrev”, yani birbirlerini yoklama toplantısı olacağını ve bundan sonraki toplantının da artık “Kapsamlı Mü-zakerelerin” ilk toplantısı olması gerekmektedir.
Bunun nedeni de 25 Temmuz toplantısında Çalışma Grupları ile Teknik Komi-telerin varacağı sonuçlar son kez değerlendirilecek ve 21 Mart mutabakatına göre iş artık konunun özünü tartışmaya yani Kıbrıs sorununu masaya yatırarak kapsamlı bir şekilde müzakere edilmesine geçilecek. Yeni ekipler kurulacak, yeni stratejiler belirlenecek ve son konjonktüre göre yeni yan yollar ve hedef belirlenecek.
Ama görünen o ki, Hritofyas ve Yakovou , bu süreci başlatmamak veya su-landırılmış bir şekilde başlatmak için münferiden veya birlikte, elden geleni her şeyi yapacaklardır.
Süreci başlatmamak için ilk sorun veya buna ipe un sermek de diyebilirsiniz, bence Rum tarafının, Çalışma Grupları ile Teknik Komitelerin her hangi yapıcı bir sonuca varmadıkları, bu nedenle de “Kapsamlı Müzakerelerin” hemen başlatılma-ması ve Çalışma Grupları ile Teknik Komitelere daha somut sonuçlara varabilmeleri için biraz daha zaman verilmesi gerektiği iddiasını ortaya atmaları ile başlayacak.
Türkiye’nin önde gelen bir TV kanalının görüşmeler biter bitmez açıkladığı “li-derlerin, tek egemenlik ve tek vatandaşlık konusunda prensipte anlaştığı” haberi ace-le ile kaleme alınmış olup esnek bilgiler içermektedir.
Bu habere dayalı olarak da ertesi gün birçok gazetenin kullandığı “Liderler 3. turda tek egemenlikte anlaştı” başlığı ise gerçekleri yansıtmamaktadır.
Liderler bu konuyu görüşmeyi ve tartışmayı anlaşmış olabilirler ama özellikle “Tek Egemenlik ve Tek Vatandaşlık” konusunda şimdilik kesin bir mutabakat yok. Zaten bu aşamada olamaz da. Olması mümkün bile değildir.
Hiçbir hazırlık yapılmadan, hedef seçilmeden ve stratejiler belirlenmeden Han-gi “Tek Egemenlik ve Vatandaşlık” konuşulmuştur ve üzerinde mutabakata varıl-mıştır.
Referans olarak, 23 Mayıs Anlaşmasında kayıtlara geçen “Kıbrıs Türk Kurucu Devleti”nin yani “Turkish Cypriot Constitent State”in, T.C. Dış İşleri Bakanlığı resmi sayfasında yayınlanan Anayasa’sındaki “Egemenlik” ve “Vatandaşlık”mıydı tartışı-lan?
Yoksa, 1977 ve 1979 üst düzey anlaşmalarına dayanan, BM Güvenlik Konse-yi’nin özellikle 367 (1975), 649 (1990), 716 (1991) 750 (1992) sayılı kararları ile uyumlu olan 18 Haziran 1992 Gali Fikirler Dizisinin Bölüm II- YÖNLENDİRİCİ İL-KELER, Madde 12’sinde tanımlanan vatandaşlık mı?
T.C. Dış İşleri Bakanlığı resmi sayfasında “Egemenlik” “BİRİNCİ BÖLÜM, GE-NEL İLKELER, Madde 1”de, “Vatandaşlık” ise “DÖRDÜNCÜ KISIM, Madde 74” ta-nımlanmaktadır. Şimdilik bunlardan başka resmi tanımlama yok, ama kişisel iddia-lar var tabii.
Rum Yönetimi Başkanı Dimitris Hristofyas’la doğrudan müzakerelerin takvimi konusunda “nerdeyse” anlaşmaya vardıklarını bildiren Cumhurbaşkanı Talat, Rum liderle iki kurucu eyalete sahip olacak, iki toplumlu, iki kesimli federasyonda da anlaştıklarını yinelerken, “benim için bu federasyonun, Kıbrıs Cumhuriyeti ve Ku-zey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nden oluşacağı gayet açık bir unsurdur” diyerek kafa-sındaki modeli ve “Kurucu Devlet” kavramını ortaya koymuştur.
Gerçekte tartışılan iki kavram bulunmaktadır. İngilizceleri “Constituent State” ve Founding State” olan tanımlar. Her ikisinin de tam Türkçesi “Kurucu Devlet”dir. Ama farklı olsunlar diye Türkçede birine “Oluşturucu Devlet”, diğerine de “Kurucu Devlet” deniyor. Tabii bu devletler neyin kurucusu veya oluşturucusu olduklarına bağlı olarak da, “Devlet” veya “Eyalet” olarak ikiye ayrılmaktadır.
İngilizcesi “Constituent State”, Türkçesi “Kurucu Devlet” olan yapı, daha bü-yük bir Politik varlığın bir parçası olan, yasa yapmak ve buna ilaveten de Anayasayı değiştirmek yetkisi bulunan devlet (yönetim birimi) olarak tanımlanmaktadır. Örne-ğin Kaliforniya, ABD’nin “Kurucu (Constituent) Devlet”idir. Aynı şekilde Nahçevan da Azerbaycan’ın “Kurucu (Constituent) Devlet”idir. Bu tanım bazen tek taraflı ba-ğımsızlık ilan etmiş devletleri tanımanın bir alternatif yolu olarak da kullanılmakta-dır. İKÖ’nün KKTC’yi, “Kıbrıs Türk Devleti” adı altında “Kıbrıs”ın “Kurucu (Constituent) Devlet”i olarak kabul etmesi gibi veya Somaliland’nin 1991’de bağım-sızlığını ilan etmesine rağmen diğer devletler tarafından Somali’nin “Kurucu (Constituent) Devlet”i olarak kabul edilmesi gibi.
Türkiye Cumhuriyeti Dış İşleri bakanlığının aşağıda internet adresini verdiğim, BM’nin hazırladığı Annan Planı ile ilgili sitesinde, İngilizcesi ….. “Constitution of the Turkish Cypriot Constituent State” olan ve Türkçesi de ilgili sitede …. “Kıbrıs Türk Kurucu Devleti’nin Anayasası” olarak yazılmış bulunan “Kıbrıs Türk Kurucu Devle-ti”nin yani “Turkish Cypriot Constituent State”in anayasası, en ince detayına kadar yazılmıştır.
Bu sayfada belirtilen “Kıbrıs Türk Kurucu Devleti”nin yani “Turkish Cypriot Constituent State”in Anayasasının 1.ci maddesi, Kıbrıs Türk Devletinin Şekli ve Ni-telikleri”ni tanımlar. Cumhurbaşkanı vardır, Bakanlar Kurulu vardır, Meclisi var-dır. Devlet Kurumları, Sayıştay’ı, Yüksek Mahkemesi, Anayasa Mahkemesi, Mah-kemesi, Yargıtay’ı, Polis’i ve benzeri kurumları da bulunmaktadır.
Aynı sayfada yer alan Kıbrıs Türk Devletinin Şekli ve Nitelikleri, aşağıda yer alan Madde 1’de tanımlanmıştır.
“Birleşik Kıbrıs Cumhuriyetinin, siyasi eşitlik, iki kesimlilik ve eşit statü temeline dayalı iki Kurucu Devletinden biridir. Kıbrıslı Türklerin ayrı kimliğini ve iki bölgeli bir ortaklık içindeki eşit siyasi statüyü temsil eder. Kıbrıs Türk Devleti, insan hakları, demokrasi, temsili cumhuriyet yönetimi, sosyal adalet ve hukukun üstünlüğü ilkeleri-ne dayanan laik bir Devlettir.”
Kimin ne yazdığından veya söylediğinden ziyade, Kıbrıs konusunda birincil rol oynayan ve aynı zamanda da Garantör Statüsünü taşıyan Türkiye Cumhuriyeti’nin Dış İşleri Bakanlığının “Kıbrıs Türk Kurucu Devleti” yani “Turkish Cypriot Constituent State” ile ilgili tanımı, mevcut koşullarda en geçerli olan tanımdır. Geri kalanlar sadece yorum ve varsayımdır.
Zaten olayın önemi de burada ortaya çıkmaktadır.
Tartışılan ve 23 Mayıs mutabakatında liderler tarafından kabul edilen “Kıbrıs Rum ve Kıbrıs Türk Kurucu Devletleri”den Türk olanı hangi “Turkish Cypriot Constituent State” yani “Kıbrıs Türk Kurucu Devleti”dir?.
Federal yapıdaki bir “Kıbrıs Türk Kurucu Devleti”mi, Konfederal yapıdaki bir “Kıbrıs Türk Kurucu Devleti”mi yoksa bir BM belgesi olan Annan Planı içindeki “Kıb-rıs Türk Kurucu Devleti” mi?
23 Mayıs’taki Talat-Hristofyas görüşmesinin ardından, BM Genel Sekreterinin Kıbrıs’taki Özel Temsilcisi Taye Brook Zerihoun tarafından okunan ortak açıklama-daki altı adet cümle, noktalar dikkate alınıp okununca altı cümlelik paragrafın tü-münden ortaya çıkan mana, noktalar yokmuş gibi okunandan çok farklı olmakta-dır. Bu nedenle de farklı yorumlar ortaya çıkmakta, farklı iddialar ileri sürülmekte-dir.
Talat KKTC’deki mevcut yapı içinde bir devlet için gerekli olan kurumların mevcut olduğunu ve bunların AB üyesi Kıbrıs (Rum) Cumhuriyetinde olanlarla aynı statüde olduklarını belirterek yeni devletin KKTC’den ve Kıbrıs (Rum) Cumhuriye-ti’nden bazı makamları alarak yaratılacağını ve bu yeni devletin her iki taraftan olu-şarak, taraflardan herhangi birine ait olmayacağını açıklamıştır.
Aslında sıkıntı bunların tanımlanmasından ziyade, “Tek Egemenlik ve Tek Va-tandaşlık” konusunun, sanki bir bütünün parçası değillermiş gibi tek başına, “Kap-samlı Müzakere” olarak tanımlanmayan 1 Temmuz görüşmesinde, Hristofyas’ın ıs-rarı ile ele alınmasından kaynaklanmaktadır.
Hristofyas’ın 23 Mayıs mutabakatının rövanşını almak için özenle seçtiği ve günlerce anonsunu yaptığı bu konuyu, iç tribünlere oynamaktan ziyade, Türk tara-fını köşeye sıkıştırmak ve Müzakereleri koparmak amacı ile “Bir bütünün içinden cımbızla çekip, masaya koyduğu” düşüncesi, gerçeğe daha yakın bir varsayımdır.
Her ne kadar Rumların ve BM’nin açıklamaları, “Kapsamlı Müzakerelerin” Ey-lül ayının sonlarında başlayacağını iddia ediyorsa da, 1 Temmuz görüşmesinin içe-riğine ve havasına 25 Temmuz görüşmesinin konu listesi de eklenince, “Kapsamlı Müzakerelerin” 1 Eylül tarihinde sağlıklı bir şekilde başlayacağı uzak bir ihtimal olarak ortaya çıkmaktadır.
Zaten ortada başka bir alternatif de yok. Ama yaratılamaz diye bir kural da yoktur.
Çözüm çerçevesi değişemez mi?
Değişemeyecek hiçbir şey yoktur.
Elbette Çözüm çerçevesi de değişebilir, bu güne kadar tabu addettiklerimiz de.
Ekonomik olarak kendi başına ayakta durabilen bir KKTC’ye hiç kimsenin si-yasi baskı yapamayacağı kesindir.
Yüzümüzü Türkiye’ye, Türk Soylu devletlere ve İslam Konferansı Örgütü üyesi devletlere dönmemizin zamanı gelmiştir.
Ne Rum’dan bizlere bir hayır vardır, ne de Avrupa Birliğinden.
Azınlık hakları ile AB’de yaşayacağımıza, fakir ama özgür bir şekilde kendi ül-kemizde yaşamak kararımızın en doğrusu olacağı, Kıbrıslı Türklerin büyük bir ço-ğunluğunun tartışmasız kabul ettiği bir olgudur.
Zaten geçmişin onuru da Kıbrıslı Türklere bunu söylemektedir.
2023 Dergisi, Sayı 87

Karakol bölgesi, Kıbrıs adasının kuzey yarısındaki Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti toprakları içinde yer alan ve adanın doğu sahilinde bulunan Gazimağusa kentinin bir semtidir.

Karakol bölgesinin kuruluşuna ve isimsel kökenine tarih kitaplarında rastlamak mümkün olmamıştır. 20.ci yüzyılın başlarında yer alan 1.ci dünya savaşında Çanakkale ve Ortadoğu’da esir alınan Osmanlı askerlerinin, İngilizler tarafından Kıbrıs adasındaki, tarihi Mağusa kentinin kuzeyinde yer alan “Caraolos” bölgesinde kurulan “Esir Kampı”na getirilmeleri ile Karakol bölgesinin ismi, tarih kayıtlarında geçmeye başlamıştır.

Karakol Bölgesi, Kıbrıs adasının kuzey doğu sahilinde yer alan Gazimağusa kentinin merkezini oluşturan Suriçi bölgesinin yaklaşık 1.8 km kuzeyinde yer almaktadır. Doğusunda deniz sahili, Kuzeyinde Klapsides bölgesi, Batısında Sakarya ve Yeni İzmir bölgeleri ile küçük bir göl, Güneyinde ise Mağusa Surları ve Mağusa Serbest bölgesi bulunmaktadır.
Konum olarak bölgenin merkezi noktası yaklaşık olarak 350 08’ 12” N (kuzey) enlem ve 330 55’ 40” E (doğu) boylamdır.


Bölgenin toprağı az killi ve genelde su tutan bir yapıdadır. Toprak yüzeyinden 60-100 cm. derinlikten sonra kayalık bir katman bulunmaktadır. Kayalık katmanın olmadığı bölgelerde havara katmanları oluşmuştur.
Yağmur yağdığı vakit toprağa düşen su uzun müddet bu söz konusu 60-100 cm arası toprağın içinde hapsolmakta ve toprağı nemli tutmaktadır.

Mağusa suriçi bölgesinin dış kale duvarları ve içindeki kiliseler ile binaların yapımında kullanılan kum taşları, bölgede açılan taş ocaklarından çıkartılmıştır. Bu taş ocaklarının en güzel örnekleri, serbest limana kuzey kapısından girildiği vakit, sol tarafta yer alan çukurlardır. Aynı şekilde, surların dışındaki hendek tabir edilen yolda yüründüğü vakit, hendeğin dış cephesi boyunca mevcut kayalık yapıdan yontularak çıkarılan taşların bıraktığı izleri çıplak gözle görülebilir.

Bölge hakkında tarihsel bilgiler
16.cı yüzyılda çizilen haritalarda ve 1878’de adanın İngilizlere kiralanmasından sonra çizilen haritalarda Karakol veya Caraolos bölgesine rastlanmamaktadır.

Bölgenin isimsel olarak resmi evraklarda yer alması, 5 Ağustos 1914 tarihinde İngiliz Komiseri John E. CLAUSON, M.P. 1081/14/1 sayılı emri ile Mağusa ve Larnaka bölgelerinde resim çekilmesini yasaklaması ile başlar

1915 Çanakkale, Süveyş Kanalı, Filistin ve Mısır’da İngiliz ordusu ile Osmanlı ordusu arasında yaşanan çatışmalarda İngiliz ordusu tarafından ele geçirilen Osmanlı esirleri için Karakol bölgesinde esir kampı inşa edilir.
1946 ile 1949 yılları arasında Karakol esir kampında toplam olarak 53,000 Yahudi göçmen konuk edilmiş ve 1948 yılında peyder pey yeni kurulmuş İsrail devletine göç etmelerine izin verilmiştir.

1910 ve 1930 yıllarında yapılan nüfus sayımları sonuçlarına göre bölgede yerleşimin başlaması 1930 olarak görülmektedir.

Tapu kayıtlarında ilk defa bölge adı, 1924-1930 yılları arasında Mısır’da bastırılan Kıbrıs adasının bölgesel yer planları içinde yer almıştır.

Bölgenin en büyük özelliği, bölgedeki doğal koşulların sümüklü böceklerin üreme ve yaşamlarını sürdürmesine çok uygun olmasıdır. Sonbahar, kış ve ilkbahar dönemlerinde, özellikle yağmur yağdıktan sonra, kabukları beyaz ve kahverengi renklerde onbinlerce sümüklüböcek toprak yüzeyine çıkarak hem yiyecek aramaya başlarlar, hem de bir sonraki nesil için yumurtalarını uygun yerlere bırakırlar.
Komşu bölgelerde ve civar köylerde yaşayan Kıbrıslı Türkler ve Rumlar, yağmur sonralarında sümüklü böceklerin toprak yüzeyine çıkmasını, ücretsiz gıda olanağı olarak değerlendirmişler ve bölgeye gelerek iri olanlarını toplayarak, yerel mutfaklarına ve damak tatlarına uygun olarak meze veya yemek yaparak, sümüklüböcekleri aynen koyun veya dana eti gibi bir gıda maddesi olarak tüketmişlerdir.
Salyangozlar, tatlısularda, denizlerde ve bütün çevrede görülebilen hayvanlardır. Nemli yerlerde bulunurlar ve yağışın bol olduğu ve havanın tam soğumadığı sonbahar aylarında sürekli görülürler. Kışın toprak altına ya da ağaç kovuklarına girerek etkinliklerini azaltırlar. Salyangozlar en çok yağmur yağdığında meydana gelirler. Yağmur yağdıktan sonra da yiyecek bulmak için toprak yüzeyine çıkarlar. Ayrıca salyangozlar bir gıda maddesi olarak yenilebilirler.
Salyangozların çeşitli dillerdeki isimleri.

Türkçe (Türkiye) : Salyangoz
Yunanca : Gumbosaliaggaz
İngilizce : Snail
İspanyolca : Caracol (Karakol)
Portekizce : Caracol (Karakol)
Latince : Helix Aspera
Esperanto : Helik
Katalan : Caracol (Karakol)
Fransızca : Colimaçon (Kolimaçon)
İtalyanca : Chiocciola
Rumca (Kıbrıs) : Garaolya (Çoğul),
Garaolli (Tekil)
Türkçe (Kıbrıs) : Garavolli .

Bu güne değin Karakol bölgesinin ismi ile ilgili her hangi bir yapıta rastlamak mümkün olmamıştır. Mağusa’nın yerel halkı genelde Karakol ismini Osmanlı zamanından gelme bir isim olarak düşünürler.

İngiltere, Southampton’da bulunan Wessex Institue of Technology’nin 18-20 Nisan 2005 tarihleri arasında İspanya’nın Barselona kentinde düzenlediği Maritime Heritage başlıklı Uluslar arası bir konferans sonrasında, davetli olarak gittiğimiz “Los Caracoles Barcelona” adlı restoran, karakol bölgesinin ismi hakkında ipucu vermiştir.
Adaya dönüşümde özellikle yerel Rumca ve yerel Türkçemizde yaptığım araştırma ile orta yaşı iyice geçmiş kişilerle yaptığım söyleşiler sonucunda bölgenin adını, yağmur sonrası toprak üstüne çıkan salyangozların, hem Türkçe hem de Rumca yerel lisanda “Garaolli” olarak anılması sonucu çıkmıştır.

Bu bulgumu da, 2005 sonbahar döneminde Gülseren Eğitim Taburunda verdiğim bir konferansta dile getirmemden dolayı, bölgenin isim kökeni, ilk defa resmi olarak, tabura eğitime gelen acemi erlere dağıtılan tanıtım belgesinde yer almaya başlamıştır.
1878 tarihli James Wyld ve 1882 tarihinde Yüzbaşı H. H. Kitchener tarafından hazırlanan Kıbrıs Haritalarında Kıbrıs adasındaki tüm dağ, tepe, ova, nehir, bölge ve benzeri isimler verilmesine rağmen Karakol (Caraolos) bölgesi her iki haritada da yer almamıştır.

1915 yılında Çanakkale, Süveyş Kanalı, Filistin ve Mısır’da İngiliz ordusu ile Osmanlı ordusu arasında yaşanan çatışmalarda İngiliz ordusu tarafından ele geçirilen Osmanlı esirleri için inşa edilecek esir kampının yeri tespit edildikten sonra kamp, seçilen yörenin yerel ismi ile tanımlanmıştır.

Yöreyi yerli halkın, “Sümüklü böceklerin olduğu yer” olarak tarif etmeleri ve bunun için de Rumca ve Türkçe “Garaolli” kelimesine çoğul ve aidiyet eki olan “s” harfini takarak “Garaollis” tanımını kullanmaları nedeni ile “Sümüklüböcek” yörenin adının kökenini teşkil etmiştir.
İngilizlerin, yerel Rumca veya Türkçe kelimeleri İngilizce olarak yazıya geçirmeleri esnasında, linguistik uyum amacına uygun olarak Latin harflerine dönüştürülmüş halleri ile kullanmaları nedeni ile, bazı Rumca harfler karakterlerini değiştirirken, “PH” harfleri “F”, “Y” harfi “G”, bazı “D” harfleri “T”, ve bazı “G” harfleri de “K” olarak kayda geçmiştir.
Türkmenköy’ün yerel adı “Gondea” olarak söylenirken resmi kayıtlara “Kondea” olarak, Çayönü’nün yerel adı “Galopsida” olarak söylenirken resmi kayıtlara “Kalopsida” olarak geçerken, bu türlerin bir benzeri olarak da yerel şivede “Garaollis” olarak söylenen yer de “Karaolos” olarak İngilizceye çevrilerek resmi kayıtlara geçmiştir.
Kıbrıs adasında, dereler, ovalar, tepeler, köyler, şehirler vb yerlerinin toplam coğrafik isimleri 63,000 dir.

Bunların tümü, 1571-1878 Osmanlı döneminden kalma isimler olmasına rağmen, 1910-1930 yılları arasında İngiliz sömürge idaresinin, devlet dairelerine ve de özellikle de Tapu dairesine Rum ve Ermeni memurlar almasından sonra sistematik olarak değiştirilmiş ve resmi kayıtlara Rumcalaştırılmış halleri ile geçirilmiştir.
Bu isimlerden 21,368’i 1958 yıllarında yapılan kapsamlı bir çalışma ile biz Kıbrıslı Türklerin ağız, boğaz ve diş yapımıza uygun olacak şekilde, yani Türkçe fonetiğe uygun Türkçe isimlerle değiştirilmiştir.

Türkçeleştirilen isimler arasında bulunan “Karaolos” bölgesine de “Karakol” adı verilerek 1958 yılından itibaren bölge adı Türkçe kayıtlarda “Karakol” olarak geçmektedir.


Bildiri adı : KARAĞULOS’TAN KARAKOL’A BİLİNMEYENLER
Tarihi: 15 nİSAN 2008
Düzenleyen: SAMTAY VAKFI
Yeri : BELEDİYE SARAYU, BORA ATUN SALONU, MAĞUSA, KKTC

Akdeniz’in, Sicilya ve Sardunya’dan sonra üçüncü büyük adasıdır.
Türkiye’ye 71, Rodos’a 400, Girit’e 800 ve İngiltere’ye 3,200 km. uzaklıktadır.
1960 Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası
Ortaklık kavramı
Eşit egemenlik
Devlet yapısı
Belediyeler
Temsilciler Meclisi ve Cemaat Meclisi
Garanti Anlaşması Madde 4
Bu andlaşmanın hükümlerine bir riayetsizlik halinde, Yunanistan, Türkiye ve Birleşik Krallık, bu hükümlere riayeti sağlamak için gereken teşebbüsler veya tedbirler hakkında birbirleri ile istişare etmeyi taahhüt eder.
Ortaklaşa veya anlaşarak hareket olanaklı olmadığı takdirde, garanti veren üç devletten her biri, bu andlaşma ile ihdas edilen nizamı tekrar kurmak münhasır maksadı ile harekete geçmek hakkını muhafaza eder.
1961 – Cumhuriyeti yıkma çalışmaları
AKRİTAS PLANI
Baş Mimarlar :
Makarios, Yorgacis ve Papadopulos.
Hedef :
Kıbrıs Yunan Cumhuriyeti’ni kurmak
Uygulamaya geçiş – 21 Aralık 1963
Toplumlararası çatışmaların başlatılması
Katliamlar
103 köyün boşaltılması
%3 toprak parçası üzerindeki “Getto”lar
1963-1974 dönemi
Rum tarafı
Grivas’ın görevlendirilmesi
RMMO’nun milisten düzenli birliğe geçirilmesi
Yunan alayı,
Yunan Komando taburu ve piyade taburu
15 Temmuz Darbesi
Sampson Hükümeti
(Kıbrıs Helen Cumhuriyeti’nin ilanı)
1963-1974 dönemi
Türk tarafı
İşsizlik
Ekonomik ambargo
Mülkiyet kısıtlaması
Dolaşım kısıtlaması
Türkiye’nin Kıbrıs’lı Türklere yıllardır verdiği desteğini arttırarak devam ettirmesi.
a) Maaşlar b) Gıda c) İstihdam d) Eğitim
e) Subay f) Silah
1974 Barış Harekatı
Türkiye’nin Garanti Antlaşmasındaki 4.cü maddedeki haklarını kullanması.
West Point’de okutulacak kadar mükkemmel hazırlanmış ve deniz aşırı operasyonlara örnek olmuş bir askeri harekat.
Anavatanla kucaklaşmamız.
Özgürlüğümüzü elde etmemiz.
Kimliğimize sahip çıkmamız.
Devletimizi kurmamız.
1974 Barış harekatı
Köyleri teslim almak görevi.
Kaplıca’da küçük bir Rum kızı bana “Esi ine bello Turko” Sen deli bir Türksün diye hitap etti.

1974 Barış Harekatı aleyhine Yunanistan’da açılan dava
1976 yılı Aralık ayında bir Yunanlı, mahkemeye başvurarak, 22 Temmuz 1974′de Lefkoşa üzerinde uçarken, Güney Kıbrıs’lılar’ın açtıkları ateş sonucu düşüp parçalanan Yunan Delta nakliye uçağının içinde bulunan ve ölen oğlu için tazminat talebinde bulundu
Yunan Mahkemesi kararı
Bu belge, Yunan yargı organları tarafından alınmış, “Türk Ordusu’nun Kıbrıs’a müdahalesi yasaldır, suç Yunan subaylarına aittir” şeklindeki bir mahkeme kararıdır.
Yunan Temyiz Mahkemesi’nin, 21 Mart 1979 tarih ve 2658/79 sayılı bu kararının, o dönem Başbakan olan Konstantin Karamanlis, “Yunanistan aleyhine kullanılabilir” gerekçesiyle kamuoyuna duyurulmasını yasaklamıştı. Bu yasaklamadan sonra dava dosyaları “çok gizli” kaydıyla kasaya konuldu.

KIBRIS GERÇEKLERİ
Tüm Kıbrıs 9282 kilometrekaredir. Bu alanın;
% 35.04’ünde (3355 km2) KKTC,
% 59.56’sında (5509 km2) GKRY egemendir.
% 2.64’ü BM denetimindeki Ara Bölge,
% 2.76’sı ise İngiliz Üsleri’nden oluşmaktadır
(Ağrotur ve Dikelya’da iki İngiliz üssü bulunmakta olup, İngiltere bu alanı AB’ye girerken AB statüsü dışında tutmuştur ve ABD de bu üslerden yararlanmaktadır.)
KKTC GKRY
Nüfus/Pop 215.790 730,400
Artış hızı/Inc % 1.1 % 0.59
Din/Rel % 99 İslam % 95 Ortodoks
GSMH/NGIC 1.6 Myr $ 12.9 Myr $
KBMG/ICPC 7,350 $ 19,202 $
Enflasyon/Inf % 5 % 4
Büyüme/Devel % 15.4 % 2
İşsizlik/Jobless % 1-1.5 % 4.5-5
Turizm (kişi)/pers 469,000 2,500,000
(gelir)/inco 178 Myn $ 2 Myr $
Eğitim/Edu 5 Üniv-30,000 öğr. yok
Silahlanma/Arm GSMH %4-5
Yerleşik iddiaları 100,000 230,000 settlers
Rum tarafındaki Yerleşikler
Pontus Rumları/ Pontii : 60,000 -70,000 – Eski SSCB vatandaşları : 30,000
Ex USSR citizens – Lübnan’lı Hristiyanlar : 15,000 -20,000
Christians from Lebanon – Yunanistan’dan göç edenler : 100,000
Immigrants from Greece – İltica eden Kürtler : 2,500-3,000
Kurdish immigrants – İltica eden 3.cü ülke vatandaşları : 9,500
3rd Country immigrants
GKRY’nin AB üyeliğinin aslında ekonomik bir gerekçesi bulunmamak-tadır. 730 bin nüfusu ile, 455 milyonluk AB’nin Malta ve Lüksemburg’dan sonra 3. küçük üyesidir. Ancak, 1 Mayıs 2004’te AB’ye katılan 10 yeni üye içinde kişi başı geliri en yüksek olan ülkedir. Bununla birlikte, % 70.9 ile en fazla kamu borcuna sahip üyedir.
En büyük payın Ruslara ait olduğu 30 binin üzerindeki Off Shore şirket ve 30 civarındaki Off Shore banka, GKRY ekonomisi için özellikle AB üyeliğine kadar olan dönemde önemli bir kaynak olmuştur.
KIBRIS’ın STRATEJİK ÖNEMİ
Doğu Akdeniz, Avrupa, Asya ve Afrika kıtalarının merkezindeki oldukça geniş ve önemli bir coğrafyayı; Kıbrıs Adası ise, Doğu Akdeniz’i siyasi, ekonomik ve güvenlik açılarından kontrol edebilecek bir konuma sahiptir.
Kıbrıs adasının stratejik önemini Osmanlılardan sonra ilk farkeden İngilizler olmuştur.
1847 yılında B. Disraeli [1], tarafından yazılan ‘Tancred’ isimli eserde, Kitap IV, Bölüm I’de bulunan kehanet şöyledir.
“Kıbrıs’ın tasarrufu, İngiltere’ye, Akdeniz içinde hakimiyet etkisi sağlayacaktır ve Doğu Akdeniz’in gelecekteki kaderini onun ellerine teslim edecektir.”
B. Disraeli : Doğumu, 21.12.1804, ölümü, 19.04.1881. Beaconsfield Kontu İki kez Başbakanlığa gelen (1868, 1874-1880) İngiliz Devlet adamı ve romancı.
Stratejik konumu, Kıbrıs’ı, uluslararası sistemde liderliğe oynayan her güç merkezi için ihmal edilemez bir alan haline getirmiştir. Bu bağlamda, Doğu Akdeniz ve Kıbrıs; Cebelitarık, Süveyş ve Karadeniz üzerinden işleyen deniz ticaretini, ayrıca Ortadoğu ve Hazar Bölgesi enerji merkezlerini ve bu merkezlere ilişkin boru hatlarını kontrol eden konumu ile bölgede hakimiyet sağlamak için yapılan mücadelenin merkezinde yer almaktadır.
Ayrıca, gelecek dönemlerde bölgede giderek büyüyen bir sorun halini alacak olan su sorununun çözümüne yönelik olarak gündeme gelebilecek su merkezleri ile taşıma yolları da, Ada’nın kontrol alanında olacaktır.
Kıbrıs’ın, Kafkasya-Afganistan-Körfez-Doğu Akdeniz dörtgeninde ABD ve AB için stratejik konumunu ortaya koyan, dolayısıyla Batı çıkarları açısından denetim altında bulunmasını gerektiren unsurlar, şöyle sıralanabilecektir:
-Orta Doğu petrol ve kriz bölgelerine uçak, füze gönderilmesi ve ikmal olanaklarının sağlanmasında, İngiltere’nin Kıbrıs’ta Ağrotur ve Dikelya’da bulunan üsleri stratejik öneme sahiptir.
-Orta Doğu ve Doğu Akdeniz hava sahası buradan denetlenebilmektedir.
-Süveyş Kanalı da, üslerin denetim sınırları içindedir.
-Bölgeden gelecekte Akdeniz’e ulaşacak petrol ve doğalgaz boru hatlarının denetimi de Ada’dan yapılabilecektir.
-İsrail’in güvenliği için Kıbrıs’taki üsler büyük önem taşımaktadır
-Son yıllarda yapılan araştırmalarda, Kıbrıs çevresinde önemli petrol yataklarının bulunduğu bildirilmektedir.
-Doğu Akdeniz, ticari mal ve petrol ulaşımı bakımından, hem Orta Doğu’nun hem de Asya’nın Batı’ya açılan kapısı durumundadır.
ABD’nin, Ağrotur ve Dikelya’daki İngiliz üslerinden yararlanma imkanları ve bu üslerin 1960 sistemi ile belirlenen statüsünün AB dışında tutulmuş olması, Balkanlar ve Irak başta olmak üzere bir çok konuda ihtilaf yaşamış olan ABD ve AB arasında Kıbrıs konusunda mutabakat bulunmasının başlıca nedenlerinden birini oluşturmaktadır. ABD, İngiliz üslerini AB karışmaksızın kullanabildiği için Kıbrıs üzerinde AB ile çatışma noktasında bulunmamaktadır.
GKRY’nin Ulusal Politikası ve Hedefleri
GKRY’nin küresel ve bölgesel güç olma hedef ve potansiyeli yoktur. Ancak Türkiye’ye yönelik ulusal siyaset ve stratejileri, bir çok alanda AB ile örtüşmektedir. Yunan-Rum ulusal politikasının temelinde Kıbrıs’ın Yunanistan’a ilhakı (Enosis) bulunmaktadır.
Kıbrıs sorununu, AB’nin hukuk platformuna çekerek, Türkiye tarafından “Kıbrıs Cumhuriyeti’nin” meşru temsilcisi olarak tanınmak suretiyle çözmek,
AB’yi ve BM Güvenlik Konseyi’nin üyelerini çözüm girişimlerinin içine aktör olarak dahil etmek,
Ada’daki Türklerin “Kıbrıs Cumhuriyeti” içinde koruma altına alınmış azınlık statüsüne indirgenmesi,
Kıbrıs konusundaki taleplerini, AB ile müzakere sürecinde Türkiye’yi baskı altına alarak ve VETO tehditleri yoluyla karşılamak,
KKTC’ye uygulanan uluslararası tecridin sürdürülmesi,
2006 yılında Türkiye’nin liman (31 Mart) ve havaalanlarını (30 Eylül) Rumlara açmasını, Ek Protokol’ün onay ve uygulanmasını sağlamak,
Çözüm arayışlarında ise, BM Genel Sekreteri’nin hakemliğine ve çözümün takvime bağlanmasına karşı çıkılmakta;
-Türk askerinin Ada’dan çekilmesi,
-Türkiye’nin etkin garantisinin kaldırılması,
-Türklere bırakılacak toprak oranının mümkün olduğunca azaltılması,
Serbest dolaşım, mülk edinme ve yerleşme özgürlüğü sağlanması, “iki kesimlilik” ilkesinin devre dışı bırakılması ve
- Türkiye’den KKTC’ye giden göçmenlerin dönmelerinin sağlanması, gibi şartlarda ısrarlı olmaktadır.
Adil ve kalıcı bir çözüm oluncaya dek KKTC’nin devlet varlığının korunması,
Çözüm olası olmadığı takdirde KKTC’nin tanıtılmasına ağırlık vermek,
KKTC’ye uygulanan tecridin kaldırılmasını ve dünyayla bütünleşmesini sağlamak
Kıbrıs sorununa bulunacak bir çözümde;
İki kesimlilik,
KKTC Vatandaşlarının tümünün adada kalması
Tarafların siyasi eşitliği
K. Türk Devletinin kendi egemenliği,
Türkiye’nin etkin ve fiili garantisinin devamını sağlamak.
Türk askerinin adada kalması
Adada çözümü güçleştiren Unsurlar
GKRY’nin Türkiye dışında uluslararası alanda “Kıbrıs Cumhuriyeti’nin
devamı olarak tanınması, BM Güvenlik Konseyi’nin AİHM içtihatlarına da yansıyan kararları
GKRY’nin uluslararası hukuka aykırı ve tek yanlı olarak AB’ye üye kabul
edilmesi, böylece Türkiye’nin üyelik
sürecinde belirleyici konuma gelmesi,
Türkiye’nin AB için aşırı istekli tutumundan yararlanarak, Kıbrıs konusunun bir koz olarak kullanılması, bu durumun AB belgelerine yansıtılarak koşul haline dönüştürülmesi,
KKTC’ye izolasyonların devam etmesi, Bu bağlamda, GKRY’nin çözüm masasına oturmaya ihtiyaç duymaması, Türkiye’nin müzakere sürecinde ve AB hukuku çerçeve sinde daha fazla taviz sağlayabileceğine inanması,
Rumların faşizme varan ırkçı, aşırı milliyetçi ve Türklerle ortak bir yaşamı reddeden tutumları,
Rum Ortodoks Kilisesi’nin rolü,
Papadopulos faktörü ve Rum kamu oyunun 24 Nisan Referandumu’nda da sergilediği güçlü destek
Rumların Türk tarafı aleyhinde uluslararası hukuk ve propagandadan azami istifade etmesi.
Çok sayıda uluslararası aktörün devrede olması, Rum tezleri doğrultusunda çözüm için KKTC’de psikolojik harekat yürütülmesi.
Türk Kamuoyunu Milli Davadan uzaklaştırma girişimleri
Basın (Media)
Siyasi çevreler (Politicians)
Sivil Toplu örgütleri (NGO’s)
Psikolojik Savaş (Cold war)
Türkler Uzlaşmaz mı?
24 Nisan referandumu
1977 – 1979 Doruk anlaşması
1992 Gali Fikirler dizisi
Mart 2003 Lahey görüşmesi
Rumların AB içindeki pozisyonu
Çözüme isteksizlikleri
AB hukuku ve mülkler
AB ilkelerine dayalı çözüm
BM’nin siyasi platformundan kaçış
KKTC ve Ambargolar
Mali yardım Tüzüğü
Direk Ticaret Tüzüğü
Yeşil Hat Tüzüğü
Maraş’ın iadesi
Mağusa Limanının ortak kullanımı
İhracat belgeleri
Ercan havaalanı
AİHM Davaları
Luoizidu
Ksenti
Aresti
Rum tarafındaki Türklere ait mülkler ve davalar
Rumlar hakları ve yetkileri olmadığı halde 1960 Anayasasını tadil ederek Devlete ait HALİ arazileri dağıtmaya başladılar.
Kıbrıs’lı Türklerin taşınmaz malları üzerine inşa edilmiş evlerde veya Kıbrıs’lı Türklerin evlerinde oturanlara özellikle “Hali arazi” verilecek.
Zorla el konulan Kıbrıs’lı Türklere ait toprakların dökümü şöyle:
Arsa haline sokulmuş Türk toprakları 6,041
adet
İstimlâk edilmemiş ama içinde insan yaşayan
Türk toprakları 5,431 adet
İstimlâk adı altında, dümen çevrilerek el
konulan Türk toprakları 610 adet
Üzerine Hükümet Evleri (Sosyal Konut) yapılmış Kıbrıs’lı Türklere ait topraklar
Üzerine konut yapılmış 3,185 adet Kıbrıs’lı Türk toprağı
İstimlâk edilmemiş 3,125 adet Kıbrıs’lı Türklere ait arsa nitelikli arazi
İstimlâk adı altında, dümen çevrilerek el konulup ev yapılan Türk toprakları 60 adet
Bu verilere ilaveten Kıbrıs’lı Türklerin şehirlerde bıraktıkları evlerde oturan Rumların ilçelere göre dağılımı, Lefkoşa’da 349, Limasol’da 2,170, Larnaka’da 1,460 ve Baf’ta 977. Bu rakama 1963 yılında silah zoru ile göçe zorlanan 103 köyde oturan Türklerin evleri ve arazileri dahil değildir.
Mustafa Arif Mutluson Davası
Yalova’daki (Piskobu) malının iadesi talebiyle Rum mahkemesine başvurarak ilk davayı kazanan Arif Mustafa aleyhine Rum Yönetimi tarafından Rum Yüksek Mahkemesi’nde dava açıldı. Baş savcı tam manası ile ipe un sermek için “Arif Mustafa bizden ev istemedi ki” dedi. Rum Hukuk Dairesi’nin iddiası, görülen ilk davadaki yargıcın Kıbrıslı Türk Malları Yasası’nı yanlış yorumladığı şeklinde oldu.
Son duruşmada Arif Mustafa Mutluson Rum Başsavcılığı ve Mustafa’nın evinde ikamet etmekte olan Rum ailelerin avukatının ortak kararı ile Piskopu’daki evlerini geri aldı.
AB yüksek düzey temas grubu
Üyeler
(Kıbrıs’lı Rum Ioannis Kasulidis, Yunanlı Georgios Karatzaferis, Alman Mechtild Rothe, Avrupa Birleşik Solu Başkanı Francis Wurtz, İrlandalı Sean O’Neachtain, Polonyalı Ryszard Czarnecki, Koordinatör Fransız Halk Partisi Milletvekili Françoise Grossetete, Avusturya AP Milletvekili Karin Resetarits ve Alman Milletvekili Cem Özdemir.
Görüşleri
Ziyaret amacı
2006’da neler olabilir
Rum tarafı, “görüşmelerin başlatılması için BM Genel Sekreteri’nin hakemliğine, müzakerelerin takvime bağlanmasına ve üzerinde anlaşmaya varılmamış olan, yani müzakerecilerin ve hükümetlerinin onaylamadığı bir planın referanduma sunulmasına” karşı çıkmaktadır.
Rum tarafı, Türkiye’nin çözüme zemin oluşturmayı amaçlayan 24 Ocak 2006 tarihli Kıbrıs Eylem Planı’na da tamamen olumsuz tutum sergilemiştir.
28 Şubat’taki Papadopulos-Annan görüşmesi öncesinde ise;
- Türk tarafının önerilerinin müzakereler başlamadan önce belirlenmesi,
- AB’nin de müzakerelere bir temsilcisi ile dahil edilmesi,
- BM Güvenlik Konseyi’nin tüm üyelerinin müzakerelere katılması,
- Bir iyi niyet jesti olarak ve görüşmeler için olumlu hava yaratılması için, “Maraş’ın müzakereler başlamadan önce GKRY’ye iadesi, Ada’dan bir miktar Türk askerinin çekilmesi, BM gözetiminde teknik komiteler oluşturularak, askersizleştirme dahil, sorunun özüne ilişkin konularda ön çalışmalara başlanması, bu çalışmalarda AB uzmanlarından da katkı alınması” taleplerini gündeme getirmiştir.
Bu şartlarda, 2006 içinde sorunun çözümü değil, müzakere zemininin oluşması dahi beklenmemektedir. Yıl sonunda görev süresi sona erecek olan BM Genel Sekreteri’nin GKRY’de Mayıs 2006’daki Parlamento seçimlerinin ardından inisiyatif üstlenmesi halinde daha gerçekçi tahminler yapılabilecektir.
Rum tarafının, Türkiye’nin AB müzakere sürecindeki zorluklarını da dikkate alarak, Türk tarafınca kabul edilemeyecek öneriler sunmak suretiyle inisiyatif üstünlüğü sağlamak istemesi de olasılıklar arasındadır. Böylece, Türk tarafını uzlaşmazlıkla suçlayarak, şartlarının kabulü için uluslararası baskı kurulmasını sağlama ve aynı zamanda çözüm masasından kaçma imkanı elde edebilecektir.
KKTC’ye uygulanan İzolasyonlar
- BM Genel Sekreteri’nin izolasyonların “tanınmayı özendirmemek” koşuluyla kaldırılmasını öngören 28 Mayıs 2006 tarihli raporu hala ele alınmayı beklerken,
- AB’nin 26 Nisan 2004’te açıkladığı Doğrudan Ticaret ve Mali Yardım Tüzükleri Rumların kabul edilemez koşullarına bağlanıp hayata geçirilemezken, uluslararası toplumun izolasyonların kaldırılacağı sözlerini tutması, 2006 yılı için aşırı iyimser bir beklenti olacaktır.
-Türkiye’nin her yıl sağladığı yardımın yarısına dahi karşılık gelmeyen Mali Yardım Tüzüğü konusunda AB’nin sergilediği son tavır, bundan sonraki süreç için de emsal teşkil etmektedir.
ABD ve İngiltere örneklerinde olduğu gibi, ziyaretler sırasında Kıbrıs Türk toplumunun seçilmiş temsilcileri olarak muhatap alınmanın ötesinde ciddi bir gelişme beklenmemektedir.
Türkiye-AB Müzakereleri ve KIBRIS
Türkiye, müzakere sürecinde, “Kıbrıs Cumhuriyeti” ile ilişkilerin normalleştiril-mesi, Ankara Anlaşması Ek Protokolü’nün onaylanması, Rum Yönetimi’ne limanlar ve havaalanlarının açılması ve GKRY’nin uluslararası örgütlenmelere katılımına engel olunmaması gibi konularda zamanlama baskısı ile karşı karşıya kalmıştır.
AB’nin 21 Eylül 2005 tarihli karşı dekla-rasyonunda, Konsey’in 2006 yılında tüm bu konulara ilişkin gelişmeleri takip edeceği açık bir şekilde yer almakta ve 9 Kasım 2005 Katılım Ortaklığı Belgesi’nde (KOB) de deklarasyonun bu paragraflarına atıf yapılmaktadır.
Rum tarafı, limanların açılması için 30 Mart 2006’ya, havaalanlarının açılması için de 30 Eylül 2006’ya kadar zaman tanıyacağını açıklamış durumdadır
AB belgelerinin, hatta tavsiye niteliğin-deki Eylül 2005 Avrupa Parlamentosu (AP) kararının da Türkiye için AB müktesebatı niteliği taşıdığı dikkate alınırsa, Kıbrıs konusunun 2006-2007 yılında müzakere sürecinin “kırılma noktası” olabileceği söylenebilecektir.
Türk Hükümeti bu noktada bir ikilemle karşı karşıyadır: Ek Protokol, AP’nin istediği gibi deklarasyon olmaksızın TBMM’ye getirilmesi halinde, büyük ihtimalle onaylanmayacak, bu durum müzakerelerin kesilmesine kadar gidebilecektir.
Ek Protokol’ün uygulanması, liman ve havaalanlarının açılması ise, GKRY’nin uluslararası toplumun kabul ettiği şekilde “Kıbrıs Cumhuriyeti” olarak tanınmasına giden yolu açacaktır. Böyle bir süreç ise, Türkiye ile Gümrük Birliği ilişkisi dahi bulunmayan KKTC’ye Türkiye tarafından da ambargo uygulanması anlamına gelecek, ekonomik ve siyasi açıdan bağımsızlığını sürdürmesi giderek zorlaşacaktır.
AİHM- Mülkiyet – Vakıf Malları ve Maraş
2006 yılında Kıbrıs ile ilgili en çok yankı bulacak gelişmelerin mülkiyet sorunu ve vakıf malları konusunda yaşanacağını söylemek olasıdır.
AİHM- Mülkiyet – Vakıf Malları ve Maraş
Gazi Mağusa Kaza Mahkemesi’nin 28.1.2002 ve 27.12.2005 tarihlerinde açıkladığı ve Maraş’taki taşınmazların yüzde 90’ından fazlasının Abdullah Paşa ve Lala Mustafa Paşa Vakıfları’na ait olduğuna ilişkin tespit kararları ışığında, bu taşınmazların Vakıflar İdaresi’ne devredilmesine yönelik süreç başlatılması, Kıbrıs sorunu ile ilgili gelişmelerin seyrini de değiştirecektir.
En önemli sonuçlarından birisi, Maraş artık bir pazarlık unsuru olarak gündeme getirilemeyecektir. Belki de bu yüzdendir ki, Rumlar, son bir yıldır Maraş konusunu AB’de tüzüklere karşılık olarak, BM Genel Sekreteri’ne ise iyi niyet ortamı oluşturulması bahanesiyle gündeme getirmekte, Maraş’ın iadesi için Acil Eylem Planı hazırlayabilmektedir.
Aralık 2003’te Louzidu’ya tazminat ödenmesi, Türkiye’nin Kıbrıs ve mülkiyet sorunundaki politikalarında kırılma noktası oluşturmuştur. Şimdi ise daha ağır bir durum, Aresti isimli Rum kadının Maraş’taki ve Vakıf arazisi üzerindeki mülkü için AİHM’de açtığı dava ile karşımıza çıkmaktadır.
ARESTİS Davası, iki yönden pilot dava olma özelliği taşımaktadır:
Birincisi, KKTC’de yeni mülkiyet yasası ile kurulması öngörülen Tazminat Komisyonu’nun “iç hukuk yolu” olarak kabul edilmesi halinde, Rumlar tarafından AİHM’de açılmış ve açılacak olan davalar bu komisyona yönlendirilecektir.
İkincisi ise, varılacak karar, Vakıf mallarını Ahkâmul Evkaf’a aykırı bir şekilde üzerine geçiren Rumlar için bir emsal teşkil edecektir.
Vakıf mallarına sahip çıkılması ile elde edilecek kazanım, Mülkiyet Yasası ile kurulacak ve iç hukuk yolu oluşturacak Tazmin Komisyonu’nun sağlayacağı ifade edilen kazanımlarla kıyas kabul etmeyecek ve belki de Kıbrıs’ta bir çözümün anahtarı olacak gelişmelere yol açabilecektir.
Toplumların beklentileri
Kıbrıs Türk ve Rum halklarının psikolojileri ve Yönetimlerinin izleyecekleri politikalara destekleri de, 2006 ve sonrasındaki gelişmelerin şekillenmesinde etkili olacaktır. Kıbrıs Türk kamuoyu açısından, Nisan 2003’te geçişlerin serbest bırakılmasıyla başlayan umut ve heyecanın yerini 24 Nisan 2004 sonrasında hayal kırıklığı almıştır.
Bu Memleket Bizim Platformu bünyesindeki “Çözüm ve AB üyeliği” hayali, GKRY’de bu konuda en fazla destek bulabilecekleri beklentisinde oldukları AKEL’in Referandum’daki tutumu ile sona ermiştir. Bu gün ekonomik refah seviyesi giderek yükselen Kıbrıs Türklerinin en büyük sıkıntısı, yarınlarının ne olacağına ilişkin siyasi belirsizlikten kaynaklanan endişedir.
Rum halkı ise AB’ye üye olmanın ve Türkiye’nin üyelik müzakerelerinde belirleyici konuma geçmenin verdiği güvenle, BM çerçevesinde bir çözümden hızla uzaklaşmaktadır. Böyle bir ortamda, Rum Kilisesi’nin etkinliğinin ve Hrisi Avgi gibi aşırı milliyetçi-ırkçı ve günümüzün EOKA’sı niteliğindeki örgütlerin faaliyetlerinin artması da beklenebilir.
Kıbrıs hızla bölünmeye doğru gitmektedir.
Ayrılık kaçınılmazdır.
Önümüzdeki yıllarda iki bölgeli, iki toplumlu, ayrı ayrı egemen Federal bir KIBRIS düşüncesinden Konfederasyon tipi bir KIBRIS’a geçiş yaşanacaktır.
Gelecek
Taiwan tipi bir model, 2008 Cumhurbaşkanlığı seçimleri sonrası için akla gelen en yakın çözüm tipidir.
Rumlara hiçbir koşulda güven duyulamayacağı için Türk askerinin adadaki varlığı ve Türkiye’nin etkin ve fiili garantisi KKTC için vazgeçilmez koşullardan bir tanesi olacaktır.

Bildiri adı : AKADEMİK PERİSKOPTAN KIBRIS
Tarihi: 30 Mart 2006
Yeri : Doğu Akdeniz Üniversitesi, Mağusa, KKTC

Güzelyurt Belediyesi 2. GÜZELYURT TARİH BULUŞMASI

20.ci Yüzyılda Kıbrıs’taki Yahudi Kolonizasyonu girişimi

Doç. Dr. Ata ATUN (Suna ve Ata Atun, Mağusa Tarihini Araştırma ve Yazın) SAMTAY VAKFI, Mağusa

Margo’daki Yahudi Mezarlığında bir mezar taşı

Margo’daki Yahudi mezarlığında bir mezar taşı

Margo’daki ekin tarlaları

Fassouri’ye giden koruluk yol

Bahçe evi-Köprü

Diğer yıkık evler – Köprülü

Yıkık evler-Köprülü

Üstü Açık su deposu-Köprü

Tepelerdeki küçük depolar-Köprülü

Narenciye Bahçeleri-Köprü

Kurumuş Narenciye bahçeleri-Köprülü

Kamyonlara hayvan yükleme rampaları-Köprülü

Sulama Motoru valantı-Köprülü

Sulama Makinesi-Köprülü

Naşit AKMANSEL

Hüseyin GÖKBULUT

Bildiri adı : Kıbrıs’ta Yahudi Kolonizasyonu
Tarih :5 Nisan 2005
Düzenleyen : Lefke Avrupa Üniversitesi
Yeri : Lefke, KKTC

Doç. Dr. Ata ATUN (Suna ve Ata Atun, Mağusa Tarihini Araştırma ve Yazın VAKFI)

TED Ankara Koleji, N.K. Lisesi, Şişli Koleji. Boston Üniversitesine bağlı Hikma Amerikan Üniv.(B.Sc) Century Univ. (Texas). M.Sc., Ph.D. Doktora üstü eğitim. Washington DC Assoc. Prof. Dr., 1998 Prof. Dr. Kasım 2005

Kıbrıs’ın konumu :

Doğu ile Batı arasındaki uluslararası ticaretin kavşak noktasında bulunması.

Orta Doğu krallıklarına yakınlığı.

Kutsal topraklara yakınlığı.
Kendi coğrafyasına özgü çok çeşitli nedenleriyle, tarihin bilinen ilk devirlerinden itibaren Akdeniz etrafında gelişen medeniyetlerin etkisi altında kalmış, önem kazanmış ve bu önemiyle de güncelliğini ve sürekliliğini günümüze değin korumuştur.
Hititlerden başlamak üzere; Mısırlılar, Fenikeliler, Asurlular, Persler, Ptolemiler, Romalılar, Bizanslılar, Araplar, Cenevizliler (Bir kısmı), Lüzinyanlar, Venedikliler (İtalyan), Osmanlılar ve son olarak İngilizler.

Ve; kültürlerin akışkan ve yapışkan olduğu söyleminden de hareketle, Kıbrıs adası üzerinde hükümran olan her medeniyetin, bu ada coğrafyasında var olan şehirlere, kasabalara, köylere, dağlara, tepelere, derelere, çaylara, yarlara, uçurumlara, göletlere, göllere, burunlara, körfezlere ve benzeri diğer coğrafik yerlere kendi kültürel mührünü vurması kaçınılmazdı, vurdu da…

Yüzlerce yıldan beri, birçok kez isim değişikliğine uğrayan bu yer adları, bugüne değin yeterince araştırılıp incelenmediği ve elde edilen veriler de kapsamlı bir kitap içerisinde topluca yayınlanmadığı için, Kıbrıs adası yer adlarıyla ilgilenenlerin kimi çalışmalardan elde ettikleri veriler, çoğunlukla, kayıp bilgilerden oluşmuştur.
Herodot’a göre Militus’lu Aristagoras, M.Ö. 500 yıllarında, İran’lılara karşı İyon’lulara yardım etmesi için İsparta kralı Cleomenes’e, bakır bir plak üzerine çizilmiş bir haritada Susa’ya giden yolu göstererek ikna etmiştir

Salamis Savaşı

M.Ö.480 yılında, Yunan filosu [370 Trereme], Pire ile Salamis adası arasındaki kanalda kendisinden kat kat fazla sayıda olan İran filosunu [800 Kalyon] yenerek Kral Xerxes’in Yunan şehirlerine saldırısını erteledi ve Yunan şehir devletleri tekrar birleşme fırsatı bulabildi. Dünyadaki ilk deniz savaşıdır.

M.Ö.500, Bireme teknesi

Bireme : Bir sırada 2 kişi yan yana oturup, üst üste duran 2 kürek çekilerek hareket edilen sistem.
Trereme : 3 Kişi yan yana oturup ve üst üste duran, 3 kürek çekilerek hareket edilen sistem

Apollo Mabedi – Baf
Taş Atıcı Apollo. M. S. 100
Apollon’un sunağına elini sürmeye cüret eden, yakındaki uçurumdan denize fırlatılmaktaydı.

Kıbrıs’ın Medarı İftiharı

FİLOZOF ZENO :
Kitium’da (Antik Larnaka) M.Ö. 326 yılında doğdu. Atina’da Felsefe öğrendikten sonra STOİK FELSEFE OKULU’nu kurdu.
Maddi varlıklar Mutluluk için yeterli değildir. İnsanın mutlu olması için kendisi ve doğa ile barışık olması gerekir.

İsa, [İyi Çoban]

Kıbrıs MÖ 58’den beri Roma İmparatorluğu idaresi altındaydı. Hükümet Merkezi Baf ve Ticaret Merkezi Salamis idi. MS 115 yılında Yahudiler Salamis’te bir isyan
çıkardılar. İsyan ada nüfusunun 250,000 kişisinin öldürülmesi ile bastırıldı ve tüm Yahudiler adadan sürgün edildiler. Bu sürgün, adada Hıristiyanlığın hızlı bir şekilde yayılma-sına yol açtı.

M.S. 23 , KIBRIS

Hz. İsa’nın Azize Katerina ile nişanlanması

Azize Katerina : Salamis Kralı konstantin’in kızı.
Azize Katerina Adası.
Azize Katerina Kilisesi

St. John The Baptist

Peter’in kardeşi olan Andrew, Bethsaida’da balıklıçılık yapmaktaydı. Önceleri Vaftizci John’un müridi oldu ve sonra da Efendisi tarafından Papazlık görevine davet edildi. Bu nedenle Apostolos Andreas’ın dini tanımı “İlk Çağrılan”dır. [O Protoklitos].
Kendisini Vaftiz eden ve göreve çağıran Vaftizci John’dur.

St. Andrew

Gezginlerin Azizidir, bu nedenle taksi ve otobüs şöförleri aynaya asılı olarak Apostolos Andres’ın ikonunu taşırlar. Apostolos Andreas Kilisesini İdari İşler sorumlusu Papa Ioannis Oiconomos [10.09.1827-4.07.1909] yaptırmıştır . Kendi başına bağımsız bir manastır olmayıp Rizo Karpas köyüne bağlı sıradan bir kilisedir.

Hıristiyanlık tarihinin akışını değiştiren olay
Apostol Paul ve Apostol Barnabas, M.S. 45 yılında Baf’ta Roma Konsülü Sergius Paulus ve Üfürükçü Elymus’un huzurunda. Allah kelamını duyan ve Apostollar tarafından gerçekleştirilen mucizeyi gören Sergius Hıristiyan olur ve böylece Kıbrıs, dünyada yöneticisi Hıristiyan olan ilk ülke olur.

Kıbrıs Ortodoks Kilisesi

Aziz Barnabas’ın mezarının bulunması Kıbrıs Kilise-sinin Bağımsızlık tarihinin başlangıc olur. O dönemde Bizans imparatoru olan ZENO, Aziz Barnabas’ın mezarının bulunmasından ve kucağında da kendi el yazısı ile yazdığı Aziz Matthew’ün İncil’inin bulunma-sından çok etkilenir ve M.S. 478 yılında Kıbrıs Piskoposuna ayrıcalıklar tanır.

1- Başpiskopos Kırmızı mürekkep ile imza atar.
2- İmparatorluk simgesi olan Mor Cüppe giyebilir.
3- İmparatorluk simgesi olan asa taşyabilir.
4- “Tanrının Kutlu olanı, Nova Justiniana ve Kıbrıs Başpiskoposu” ünvanını kullanabilir.

Bizans İmparatoru Constantin

Büyük Konstantin D. 27 Nis 280, Naissus, (Nis) – Ö. 22 May 337, Ancyrona (İzmit). M.S.312’de ilk Batılı imparator ve MS 324 ‘de tek başına imparator oldu. 330 Yılında İstanbul’u yeniden surlarla çevirerek başkent yaptı. 325 yılında İznik Konseyini topladı. Ortodoks Kilisesinde Aziz olarak kabul edilir

Stavrovouni Kilisesi

M.S. 327 yılında, İmparator Konstanin’in annesi Azize Helena tarafından kuruldu. Yapıldığı yerde put perestlerin tapınağı bulunmaktaydı. Hac için Kutsal Topraklar giden Helena, orada İsa’nın ve Dürüst
Hırsızın çarmıhlarını bulur ve geri dönerken fırtınaya yakalanarak Kıbrıs’a sığınmak zorunda kalır.
Kadınlar sadece Ayia Varvara Manastırına
kadar gelebilirler ve sadece bu manastıra girebilirler.

7. Ekümenik Konsey Toplantısı. Nicaea, M.S. 787

Hıristiyan Dünyasının son Ekümenik Toplantısı

St. Lazarus Kilisesi Meryem ve Marta’nın kardeşi olan Lazarus, Bethani’de yeniden hayata dönünce Kıbrıs’a geldi. Larnaka’nın ilk

Piskoposu’dur. Mezarı MS890’da bulundu ve MS900’da bu kilise inşa edildi.

St. John Chrysostomos Manastırı 1090 A.D.

Aslan Yürekli Richard ve Navarolu Berengeria

Katolik Baskısı
1260 Temmuzunda Papa Alexander IV, Kıbrıs’taki Ortodoks seçimini yasaklar ve Latin Kilisesinin yönetimini onaylar. Buna Ortodoks kilisesi gücenir ve kabul etmez. Katolikler Ortodoks mallarına el koyarlar ve bazı Ortodoks Piskoposlar ayrılıkcı oldukları için yakılırlar. 1231 yılında 13 Ortodoks keşişi Katolik ilkeleri benimsemedikleri için Kantara’da yakılırlar.

Akka Kalesinin Müslümanlar tarafından alınmasından sonra Kıbrıs Kadınlarının üzüntülerini vurgulayan giysi.

Lüzinyan Kraliyet Arması
Üst Sol : Kudüs Haçı
Üst Sağ : Lüzinyan ailesi arması
Alt Sol : Kıbrıs Aslanı
Alt Sağ : Ermenistan Aslanı

St. Nicolas Katedral Kilisesi

Venedik-Ceneviz Kavgası
1372 yılında Kıbrıs’ın üzerinde felaket bulutları dolaşır.
Kıbrıs tacı, Ayia Sofya’da
Kudüs tacı, St. Nicholas’da törenle takılırdı.
Kral Peter II.nin atının sol tarafını Venedik, sağ tarafı Ceneviz temsilcisi tutardı.
Ceneviz’liler Amiral Fregoso’yu gönderip Mağusa!yı aldılar. (1372-1464)
Mağusa 1464’de Kral James II tarafından alındı.

Catherina Cornaro & James
Kıbrıs’ın son Kral ve Kraliçesi.
James II (D. 1440- Ö. 6.7 1473)- Hük. 1460-1473)
James III (1473 – 1474)
Caterina Cornaro
(D.1454-1510)
Adaya gelişi . 1472
Hük. 1474 – 1489

Caterina Cornaro Kıbrısın son kraliçesi
Doğumu : 1454 Grand Canal
Hükümranlığı : 1471 – 1489
Annesi : Donna Fiorenza, Yunan Prensesi
Babası : Mark Cornaro, Venedik Asili
Ailesinde 9 tane Cardinal vardı.

Aile Arması

İsarionlu Yahudi Doktor

Lefkoşa Eski Surları

Bragadino

Kıbrıs’ı, başka haritaların içerisinde değil, yalnızca Kıbrıs olarak tek başına ele alan ilk harita, Venedikli denizci Bartolemmeo tarafından 1480 yılında çizilen haritadır.
Kıbrıs’ın ayrıntılı ve gerçeğe uygun olarak hazırlanmış ilk haritaları ise, Ada’nın Türkler tarafından işgal edileceği haberlerinin yoğunlaştığı 1570 yıllarından itibaren çizilmeye başlanır.

1570 yıllarından itibaren çizilmiş haritalar.

Geçmiş tarihi boyunca adada hükümran olan 13 ayrı egemen ve bu egemenler tarafından konuşulan 13 ayrı dil, yöre isimlerinin çok çabuk değişmesinin en önemli etkenlerinden birini oluşturur.

Bilindiği gibi; Kutsal topraklara gitmek ve hacı olmak isteyen Avrupalılar, dönemin tek ulaşım yöntemi olan deniz yolunu seçmek zorundaydılar. Venedik limanından yola çıkan yelkenli gemiler, rüzgarın esme doğrultusunda, sırası ile Girit, Rodos ve Kıbrıs adalarına uğrayıp
kumanya, su ve tuz
gereksinimlerini karşılıyor,
bu ihtiyaçların giderilmesin-
den sonra da yollarına,
bu güzergâh üzerinden
devam ediyorlardı.

Uzun yıllar sürecinde seksen seyyah, Kıbrıs adası ile ilgili anılarını ve gezi notlarını oniki ayrı dilde yayınlamışlardır. Bu yayınlar dikkatle incelendiği zaman, Kıbrıs’ta adı geçen yer isimlerinin, isimleri kaleme alan seyyah yazarların kültürel kimliklerine göre değişikliğe uğradığı, açıkça görülmektedir.

Franco, 1570 yılında hazırlamış olduğu Kıbrıs haritasında, Kıbrıs adasını gerçeğe yakın şekli ve ölçüleriyle ilk kez vermiştir.
Haritada 564 coğrafi isim bulunmaktadır. 279’u yerleşim birimi ismidir.

Hıristiyan Avrupası’nın Kıbrıs’a olan yakın ilgisi, Kıbrıs’ın Türkler tarafından fethedileceği haber-lerinin yayılmaya başladığı günlerde olduğu kadar, fetih ve fetih sonrasında da devam etmiştir.

Bu büyük ilgi ve talebe karşılık, başta Venedik ve Hollandalılar olmak üzere birçok harita yayımcısı ilginç kompozisyonlarla zenginleştirdikleri çok sayıda Kıbrıs haritasını, meraklıları için piyasaya sürmüşlerdi. Haritaların, farklı yayıncılar tarafından çeşitli dillerde hazırlanarak piyasaya sürülmeleri nedenleriyle de yer ve yöre isimleri, sürekli olarak değişim göstermekteydi.

Düka Altını

Sınıf yapısı

Parici : Sahiplerine hayat boyu bağlı esir.
Levteri : Para karşılığı serbest kalan Parici.
Perpiriarii : Her yıl Dük ve Prenslere 15 perpiri ödemek zorundaydılar.
Arnavut : Kıyıları koruyan askerler.
Beyaz Venedik : Hür fakat vergi ödeyen köylüler.
Asiller : Kıbrıs’ın sahipleri

Ortaçağ Topları

Stradiot

Kaptan Ali Paşa Kalyonu

Lala Mustafa Paşa

1570 Çıkarması

Mağusa Limanı

Mağusa Girişi

Tuz Kaçakçıları

Vebalı hastaya bakan Doktor
1348 -1349 yılında adada süren veba salgını, nüfusun üçte birinin ölümüne neden olmuştur.
1438 yılındaki veba salgını ise 17 ay sürer.

Ortaçağ Doktoru

Yün eğiren kadınlar, Ortaçağ

Orta Çağ Köylüsü

Yağmur Duası

Hıristiyanlık
Katolik – Ortodoks – Protestan

Ortodoks Kilisesi, Rum Ortodoks Kilisesi
veya Doğu Ortodoks Kilisesi.

Orthodoksos : “Doğru Görüş” manasındadır.
Balkanlar, Slav Ülkeleri ve Ortadoğu ülkeleri.
İstanbul’daki Fener Patriğinin unvan üstünlüğünü tanıyan özerk kiliseler topluluğudur.

Ayrılık Kökeni:

İlahi farklılıktan çok siyasal ve kültürel’dir.
Batı Hıristiyanlığına egemen olan Batı Roma imparatorluğunda yazı dilinin Latince olması.
Doğu’ya hakim olan Doğu Roma imparatorluğunun Yazı dilinin Yunanca olması.

Hristiyanlığın ilk kaynakları:

Yunanca idi. Fakat V.ci yüz Yıla değin Yunanca’nın önderliğinde kalan Mısır ve Suriye Hıristiyanları, MS 431’de Ephesos ve MS 451’de Khalkedon konsilleri kararına karşı çıkınca Yunanca geriledi.
Öte yandan Avrupa’da Latin Hristiyanlığı yayılmaya başladı.

Charlemagne 9.cu YY’da Batı Roma’yı canladırmaya çalışması, öğreti ve ayinlerdeki önemsiz farklılıklar ayrılığı başlattı.
Batılı Hıristiyanlar Nikaia Ekümenik konsey toplantısında “oğuldan” ifadesini eklemesi ve Doğuluları sapkınlıkla suçlaması, Bizanslıları çıldırttı.
1054 yılında Papa IX. Leo ve Patrik Mikhail Keroullarios birbirlerini aforoz ettiler. Bu küskünlük ancak 1965’de sona erdi.

Dini ayrılık :
Katolikler’de üçleme anlayışında Tanrının öz birliği vurgulanır.
Ortodokslar üçlemeyi ayırır.
Batı’da tanrı katında aklanma vardır.
Doğu’da tanrı ile birleşme veya tanrısallaşmadır.
Batı’da Kilise Tanrı ile insan arasında bağ oluşturan bir aracı ve öğreti doğruluğu yeridir.
Doğu’da Tanrı ile insanın yüz yüze geldiği beraberlik yeridir.

VAFTİZ :

Bebek sağlıklı ise doğduktan 40 gün sonra Vaftiz edilir. Vaftiz işlemi Kilisede yapılır ve Vaftiz Babası bebeğin Hıristiyanlık dinine ilk adımı atmasından sorumludur. Anne evde kalır ve çocuğu Kiliseye ebe veya ailenin yakın dostu bir bayan götürür. Papaz ile Vaftiz baba, kilisede önlü-arkalı yürürlerken, Papaz soru sorar, “Şeytandan vazgeçiyormusun?” Vaftiz baba “Evet” der. Papaz “Ona tükür” der, Vaftiz baba yere tükürür. Bu işlem 3 kere yapılır. Bundan sonra çocuk 3 kere suya batırılarak Vaftiz edilir ve üzerine kutsal yağ sürülür.
Eve girmeden önce, anne kapı eşiğinde durur ve 7 defa başını eğer ve “Affedilmesini” ister. Sonra anneye çocuğunu 7 yaşına kadar dine bağlı tutacağına dair söz verdirilir. Vaftiz Baba çocuğun okumasından ve eğitiminden sorumludur. Vaftiz töreninden sonra ziyafet verilir ve her kes çocuğun sağlığı için yiyip içerek olayı kutlar.

YILBAŞI
Yılbaşı gününün kutsal Azizi Kesera’lı Aziz Basil’dir. [ D.329, Ö.1.1.379]. Yılbaşı gecesi Golifa hazırlanır ve Vasilobitta’nın [Aziz Basil’in çöreği] üstüne konur. Bu çörek buğday kremasından yapılır ve üstüne susam ekilir. İçine konan para kime rast gelirse o senenin şanslısı olur.
Zeytin yaprakları, mangalda yakılır ve dilek tutulur. Eğer yapraklar yanarken sıçrayıp sesler çıkarırsa, tutulan dileğin yerine geleceğine inanılır. Eğer hiç ses çıkmaz ise, dilek yerine gelmeyecek demektir.
Gece, büyükler küçüklere ve sevenler birbirlerine hediyeler verirler.
Yılbaşı günü hapşıranın o sene boyunca yaşayacağına inanılır.

Kataklismo Yortusu
Ortodoks Paskalyasından sonraki 50.ci günde başlar. Sadece Kıbrıs’ta kutlanır.
“Can için” olan Cumartesi günü başlar ve o gün hiç kimse çalışmaz. Ölmüşler için dua edilir ve mezarlığa ve Kiliseye buğday yemeği götürülür.
Pazar günü diz çökme ayini yapılır. Üç kere diz çökülür ve deniz kenarında dolaşılarak birbirlerine su atılır.
Pazartesi günü Kataklismo günüdür. “Kutsal Deniz” veya “Sel gibi akmak” olarak tanımlanır.
Cuma günü başlar ve Çarşambaya kadar devam eder.

İplik Eğiren Kadın-1904

Kıbrıs Adasının bilinen 24 değişik ismi:
Aerosa, Amathusia, Salaminia, Aspelia, Aspellia, Cerastin, Cehtim, Cehtin, Cethina, Chetima, Collinia, Cripton, Cytherea, Macaria, Paphia,, Qibris Adasy, Amatusa, Achamantide, Spelia
Cerastin, Machara,
Macharia, …

Bildiri : KIBRIS HRİSTİYAN TARİHİ
Tarih: 14 Ekim 2004
Düzenleyen: Kıbrıs Rehberler Birliği
Yer: Lefkoşa, KKTC

Güzelyurt Belediyesi

2. GÜZELYURT TARİH BULUŞMASI

Lefke Avrupa Üniversitesi

Kıbrıs; doğu Akdeniz’le kuzey Afrika ülkeleri arasındaki konumu, Doğu ile Batı arasındaki uluslararası ticaretin kavşak noktasında bulunması ve kutsal topraklara yakınlığı gibi kendi coğrafyasına özgü çok çeşitli nedenleriyle, tarihin bilinen ilk devirlerinden itibaren Akdeniz etrafında gelişen medeniyetlerin etkisi altında kalmış, önem kazanmış ve bu önemiyle de güncelliğini ve sürekliliğini günümüze değin korumuştur.
Hititlerden başlamak üzere; Mısırlılar, Fenikeliler, Asurlular, Persler, Ptolemiler, Romalılar, Bizanslılar, Araplar, Cenevizliler (Bir kısmı), Lüzinyanlar, Venedikliler (İtalyan), Osmanlılar ve son olarak İngilizler, bu kültürler ve medeniyetler mozaiğinde tarihsel izler bırakan en önemli ve ilk akla gelen parçalardır.

Ve; kültürlerin akışkan ve yapışkan olduğu söyleminden de hareketle, Kıbrıs adası üzerinde hükümran olan her medeniyetin, bu ada coğrafyasında var olan şehirlere, kasabalara, köylere, dağlara, tepelere, derelere, çaylara, yarlara, uçurumlara, göletlere, göllere, burunlara, körfezlere ve benzeri diğer coğrafik yerlere kendi kültürel mührünü vurması kaçınılmazdı, vurdu da…
Bildirim; işte bu kültürel mührün çağlar boyunca Kıbrıs adası topografyasını nasıl etkileyip değiştirdiği, ya da, etkileyip değiştirirken nasıl yeni bir isimle tanımladığını anlatmayı hedeflemektedir.
Yüzlerce yıldan beri, birçok kez isim değişikliğine uğrayan bu yer adları, bugüne değin yeterince araştırılıp incelenmediği ve elde edilen veriler de kapsamlı bir kitap içerisinde topluca yayınlanmadığı için, Kıbrıs adası yer adlarıyla ilgilenenlerin kimi çalışmalardan elde ettikleri veriler, çoğunlukla, kayıp bilgilerden oluşmuştur.
Bu bağlamda benim Bildirim, bugüne değin kapsamlı bir şekilde incelenmeyen çok eski ve çok yeni Kıbrıs haritalarının koleksiyon karşılaştırılmaları sonucunda hazırlandığından dolayı, inanıyorum ki hedeflediğim noktaya varacak ve bundan sonraki araştırmacılara güvenilir bir başvuru kaynağı olacaktır.
Herodot’a göre Militus’lu Aristagoras, M.Ö. 500 yıllarında, İran’lılara karşı İyon’lulara yardım etmesi için İsparta kralı Cleomenes’e, bakır bir plak üzerine çizilmiş bir haritada Susa’ya giden yolu göstererek ikna etmiştir

Militus’lu Aristagoras’ın M.Ö. 500 tarihli haritası

Kıbrıs’ı, başka haritaların içerisinde değil, yalnızca Kıbrıs olarak tek başına ele alan ilk harita, Venedikli denizci Bartolemmeo tarafından 1480 yılında çizilen haritadır

Kıbrıs’ın ayrıntılı ve gerçeğe uygun olarak hazırlanmış ilk haritaları ise, Ada’nın Türkler tarafından işgal edileceği haberlerinin yoğunlaştığı 1570 yıllarından itibaren çizilmeye başlanır.

1570 yıllarından itibaren çizilmiş haritalar.

Kıbrıs Adasının bilinen 24 değişik ismi

Aerosa, Amathusia, Salaminia, Aspelia, Aspellia, Cerastin, Cehtim, Cehtin, Cethina, Chetima, Collinia, Cripton, Cytherea, Macaria, Paphia,, Qibris Adasy, Amatusa,
Achamantide, Spelia
Cerastin, Machara,
Macharia,
Geçmiş tarihi boyunca adada hükümran olan 13 ayrı egemen ve bu egemenler tarafından konuşulan 13 ayrı dil, yöre isimlerinin çok çabuk değişmesinin en önemli etkenlerinden birini oluşturur.

Bilindiği gibi; Kutsal topraklara gitmek ve hacı olmak isteyen Avrupalılar, dönemin tek ulaşım yöntemi olan deniz yolunu seçmek zorundaydılar. Venedik limanından yola çıkan yelkenli gemiler, rüzgarın esme doğrultusunda, sırası ile Girit, Rodos ve Kıbrıs adalarına uğrayıp
kumanya, su ve tuz
gereksinimlerini karşılıyor,
bu ihtiyaçların giderilmesin-
den sonra da yollarına,
bu güzergâh üzerinden
devam ediyorlardı.

Uzun yıllar sürecinde seksen seyyah, Kıbrıs adası ile ilgili anılarını ve gezi notlarını on iki ayrı dilde yayınlamışlardır. Bu yayınlar dikkatle incelendiği zaman, Kıbrıs’ta adı geçen yer isimlerinin, isimleri kaleme alan seyyah yazarların kültürel kimliklerine göre değişikliğe uğradığı, açıkça görülmektedir.
Franco, 1570 yılında hazırlamış olduğu Kıbrıs haritasında, Kıbrıs adasını gerçeğe yakın şekli ve ölçüleriyle ilk kez vermiştir.
Haritada 564 coğrafi isim bulunmaktadır. 279’u yerleşim birimi ismidir.

Hıristiyan Avrupası’nın Kıbrıs’a olan yakın ilgisi, Kıbrıs’ın Türkler tarafından fethedile-ceği haberlerinin yayılmaya başladığı günlerde olduğu kadar, fetih ve fetih sonrasında da devam etmiştir.

Bu büyük ilgi ve talebe karşılık, başta Venedik ve Hollandalılar olmak üzere birçok harita yayımcısı ilginç kompozisyonlarla zenginleştirdikleri çok sayıda Kıbrıs haritasını, meraklıları için piyasaya sürmüşlerdi. Haritaların, farklı yayıncılar tarafından çeşitli dillerde hazırlanarak piyasaya sürülmeleri nedenleriyle de yer ve yöre isimleri, sürekli olarak değişim göstermekteydi.

Bildiri : KIBRIS TARİHİNDE YER İSİMLERİ
Tarih: 13 Nisan 2003
Düzenleyen : Lefke Avrupa Üniversitesi
Yer: Lefke, KKTC

1) Giriş :

Mağusa Kale içindeki antik yapıların isimleri, ne amaçla yapıldıkları ve kimler tarafından yapıldıkları eldeki tarih kayıtlarına veya tarihimizi içeren belgelerin içeriğine göre tespit edilebilmekte, çoğu zaman ise eldeki tarih kitaplarının azlığı veya kayıtların yetersiz olması nedeni ile de bu bilgiler elde edilememekte veya yanıltıcı bilgiler ile yanlış isimler ve tanımlar kullanılmaktadır.

Mağusa antik kenti olarak bilinen, yerel halk arasında “Sur içi”, İngilizce’de “Old town” olarak tanımlanan kale içindeki, Yeni kapı çıkışından 50 m. evvel sol tarafta, Türk Gücü spor klübü binasının 30 m. kuzey batısında yer alan, harabe halindeki “Ayia Fotu” kilisesi veya İngilizce “Ayia Photou Underground Church” olarak tanımlanan kilise bu tür yanlışlıkların veya iyi araştırılmadan isimlendirmenin kurbanı olmuş ve bu nedenle de gerçek ismi ve amacı bir türlü gün ışığına çıkamamıştır.

KKTC. İskan Dairesi Harita Şubesi’nin 1995 yılında çıkarmış olduğu Gazimağusa Suriçi plânında da bu kilise ile ilgili bilgiler yer almakta ve yan yana, 2 adet ‘Ayio Photou’ Kilisesi görülmektedir. Her iki kilisenin de adlarının aynı olamayacağına göre, gerçekte bir tanesinin ve özellikle de, bir kısmı yer altında olan kuzeydeki kilisenin adının ‘St. Dominik Kilisesi’ ve 5 metre güneyinde bulunan kalıntının da oraya konan tabelada yazdığı gibi “Ay Fotu” olması gerekmektedir.

2) Kiliselerin Kuruluş Amaçları ve Tarih Kitaplarındaki Yerleri :

Hıristiyan dünyasında St. Dominic (Aziz Dominik) olarak bilinen İspanyol rahip Santo Domingo de Guzman, 1214 yılında Fransa’da, yörenin piskoposundan izin alarak “Vaiz Verenler tarikatı”nı kurmuştur. Bu tarikat, kurucusunun, Hıristiyan isminin “Domingo” olmasından dolayı, İngilizce’de kısaca “Dominic”, Türkçe’de “Dominik” olarak bilinen bir Katolik tarikatıdır . Papa tarafından yoldan çıkmış Hıristiyanları tekrar geri kazanmakla görevlendirilmiştir. Bunun yanında Dominik tarikatının ana hedeflerinden biri de, kadınlara dini ve kültürel bilgiler vermek, onları toplumda örnek ve faydalı işler yapacak şekilde yetiştirmekti.
Robert Francis ’in The Medieval Churches of Cyprus adlı eserinde bahsedildiğine göre Dominik misyonerlerin Kıbrıs’a ilk gelişleri 1225 yılında gerçekleşmiştir.

1291 yılında Akka’nın Müslümanlar tarafından fethinden sonra oradan ayrılan büyük sayıdaki ‘Dominik Tarikatı’ mensubunun Kıbrıs’a yerleşebilmesi için Kıbrıs Kralının izin vermesi ve bu nedenle de 1571 yılındaki fetihten evvel, Kıbrıs’ta ve Mağusa’da önemli sayıda ‘Dominik Tarikatı’ mensubu olması nedeni ile Dominik kilisesi saygın ve paralı bir kilise idi. Resim tekniği ile çizilmiş haritalarda, genelde, önemli binalar ve önemli kiliseler gösterildiğinden, S. Gibellino ’nun çizdiği 1571 tarihli haritada 5 numara ile ‘St. Dominik’ kilisesi gösterilmiş ve adı da dipnota yazılmıştır (bakınız Resim Resim 1 ve Resim 2). Hemen bitişiğindeki bahçeli bina ise büyük bir olasılıkla ‘Yoksul Clare ’lere ait kilise (Ay. Fotu) ve kadın eğitim eviydi.

C.D. Cobham ’ın Excerpta Cypria adlı eserinin çevirisi olan Mağusa Yazıları kitabının 24.cü sayfasında, Mağusa şehrine 27 Kasım 1394 tarihine ayak basan Günay İtalya’nın Campania bölgesindeki Carinola kasabasının Noteri olan Nicolai de Marthono, “mükemmel kemerli yapısı ile Aziz Dominik Kilisesi”nden bahseder. Aynı paragraf, Keşişlerin binalarının kalıntı halinde olmasından söz ettiğine göre, söz konusu kilisenin en az bir yüzyıl evvel yapıldığı anlaşılmaktadır.

C. D. Cobham’ın The Churches and Saints of Cyprus adlı eserinin birinci kısmı olan Kiliseler bölümünün 5.ci sayfasında, Mağusa’da bulunan kiliselerden bahsedilmektedir. Mağusa’da bulunan kiliseler listesinin en altında St. Claire kilisesi yer almaktadır. (Resim 3). Bu kilise de Fransiskan Katolik kilisesi olup, K. Baedeker tarafından çizilen 1914 tarihli Mağusa haritasında yer almış St. Clara kilisesidir. St. Clara kilisesi ise St. Dominik Kilisesinin olduğu yerin yanındaki kilisedir.
Eldeki tüm bulgular ve veriler, Mağusa’da 1300’lü yıllardan beri St. Dominik tarikatına ait bir katolik kilisesi bulunduğu dur.

3) St. Clara’nın (Azize Clara) Kimliği :

12’nci yüzyıl sonunda ve 13’ncü yüzyıl başında yaşayan Azize Clara, Aziz Francis (St. Francis) tarafından, görev yaptığı kiliseye kabul edildi ve orada kendini Allah’a adayarak rahibe görevine başladı. Kısa bir müddet sonra kız kardeşi Azize Agnes ve diğer bayan arkadaşları da ona katıldı. Aziz Fransis’in takipçisi olan Azize Clara, adı “Yoksul Clare’lar” olan Katolik rahibe tarikatının da kurucusudur. Amacı kadınları eğitmek ve topluma örnek olarak yetiştirmektir.

4) St. Photina, Ayios Photou’nun (Azize Fotu) Kimliği ve Tarihte Ay. Fotu Kilisesi :

1’nci yüzyılda yaşamış olan Azize Fotu, Katolik Azizler listesinde gözükmesine rağmen, Yunan din tarihine göre Hıristiyanlığı seçmiş olan bir Samaritan ’dı ve St. John İncil ’inin dördüncü bölümünde bahsedilen, Hz. İsa’nın kuyu başında konuştuğu ve elinden su içtiği kadındır. Hıristiyanlığı yaymak suçundan dolayı kimine göre Kartaca’da kimine göre de Roma’da idam edilmiştir.

Eldeki tarihi kayıtlara, haritalara, resimlere ve anılara bakarsak hiçbirinde, 1928 yılına kadar Ayios Fotu (St. Photina) kilisesinin öne çıkarıldığına veya önemli bir kilise konumunda olduğuna rastlanmamıştır. S. Gibellino’nun detaylı ve dipnotlu Mağusa resminde, Mağusa’daki hangi sokakta hangi kilisenin olduğu belirtilmesine rağmen maalesef Ay. Fotu kilisesi bu resimde ve dipnotlarında yer almamış veya yer alamayacak kadar önemsenmemiştir.

Rupert Gunnis ’in Historic Cyprus adlı eserinin 91’nci sayfasında verilen Mağusa şehrindeki bulunan kiliselerin haritasında da Ayios Photou kilisesinden söz edilmemektedir. Aslında bu isim altında bir kilise 1928 yılına kadar Mağusa’da hiç kayıtlara geçmemiş ve önemsenmemiştir.

Kilisenin Resimlerdeki ve Haritalardaki Konumu

5) S. Gibellino Tarafından Çizilen 1571 Tarihli Resimdeki Konumu :

Ortaçağın en zengin ve görkemli kenti olan Mağusa’nın 1571’de Osmanlılar tarafından fethinden evvel, kentte iki Piskoposluk ve yedi ayrı Hıristiyan mezhebine ait kilise bulunmaktaydı. Bunlardan bir tanesi ve o günlerde 5ci derecede önemli olanı, şimdiki Türk Gücü spor kulübü binasının 30 m. kuzey batısında yer alan, bir Katolik kuruluşu olan St. Dominik tarikatının Katolik kilisesiydi. Kilisenin konumu Stephan Gibellino’ya ait 1571 tarihli Mağusa kuşatmasını gösteren bir el çizimi resimde açık ve net olarak belirtilmiştir. Kilise, çan kulesi ve etrafı duvarlarla kesilmiş arka bahçesi ile, Karpaz Tabya (Torrion del Diamante) ile Köpük Kulesi (Torrion del Mozzo) arasında, orta yere doğru “Beş parmak Mazgalı ” olarak adlandırılmış surların köşe yaparak kesiştikleri yerin güneyinde görülmektedir ve 5 numaralı dipnot ile “St. Dominico” (Frenklerin Kilisesi) olarak tanımlanmıştır. Doğusunda ise 13 numaralı dipnot ile işaretlenmiş (loro di trar al palio) Atlı müsabakalar yeri, (bir dönem cirit meydanı olarak anılmıştır) görülmektedir. (Resim 1-2)

6) Karl Baedeker Tarafından Çizilen 1914 Tarihli Haritadaki Konumu :

Karl Baedeker tarafından çizilen ve 1914 yılında Leipzig’de basılan Mağusa şehri haritasında söz konusu kilise S. Clara (Fransiskan Katolik Kilisesi) adı ile Karpaz Tabya (Torrion del Diamante) ile Köpük Kulesi (Torrion del Mozzo) arasında, orta yere doğru “Beş parmak Mazgalı ” olarak adlandırılmış surların köşe yaparak kesiştikleri yerden 90 m. güneyde görülmektedir. Karpaz tabya ile Beş Parmak Mazgalını birleştiren doğru’ya Halkalı Mazgaldan bir paralel çizilirse, bu çizginin 140 m. ilerde, söz konusu kilisenin üzerinden geçtiği görülür. (Resim 4)

7) İngiliz Sömürge Yönetimi, Kıbrıs Hükümeti, Arazi ve Sörvey Dairesi Tarafından Çizilen 1928 ve 1930 Tarihli Tapu Yer Planlarındaki Konumu :

1928-1930 yılları arasında çizimleri bitirilen ve halkın kullanımına sunulan Kıbrıs adası tapu yer planlarının Varaka/Harita : 33/4.5.1&2, Blok : A, Kasaba : Mağusa’da 47 numaralı arazi içinde gösterilen söz konusu kilise, Ayia Photou Church (In Ruins) A.M. not ile belirtilmiştir. Planda, kilise bu günkü KIBATEK binasının 110 m. kuzeyinde görülmektedir. (Resim 6)

8) KKTC İskan Dairesi Harita Şubesince Çizilen 1995 Tarihli Haritadaki Konumu :

KKTC İskan Dairesi Harita şubesince, 1995 yılında çizilen haritada ise söz konusu kilise Ay. Photou adı altında, Türk Gücü Spor Kulübü binasının 30 m. kuzey batısında görülmektedir. (Resim 5)

9) Guiseppe Rosaccio Tarafından Çizilen 1597 Tarihli Resimdeki Konumu :

Guiseppo Rosaccio tarafından, Mağusa kuşatmasında çizilen ve 1597 Venedik’te basılan, 1571 Mağusa kuşatması ana temalı resimde, Othello kalesi ile Karpaz tabya arasında bulunan alanda görülen dört adet askerin hemen altında Çan kulesi ile birlikte bir kilise görülmektedir. Gibellino’nun resminde olduğu gibi bu resimde dip not olmamasına rağmen, 16.cı yüzyıl resimlerinde sadece önemli kiliselerin çizilmesi geleneği uyarınca orada gösterilen kilisenin aynı yıllarda Gibellino’nun çizdiği Mağusa kuşatması resminde gösterdiği ve St. Dominic kilisesi olarak tanımladığı kilise ile ayni kilisedir. Yer aynıdır, konum aynıdır ve her iki çizimdeki kilise binası ile çan kulesi aynı modeldedir. (Resim 7)

10) Basil Stewart ’ın
Mağusa’daki Antik Yapıların İsimlerinin Tespiti ile İlgili Bulguları :

Basil Stewart, Londra 1908 basımlı “My Experience of Cyprus” adlı kitabının 72’nci sayfasında, C. Enlart ’ın, 1899 yılında Paris’te yayınladığı “L’art Gothique et la Renaissance en Chypre” adlı eserinde, Mağusa kale içindeki bazı kiliselerin adını Stephan Gibellino’ya ait 1571 tarihli haritadan tespit ettiğini belirtmekte ve örnek olarak da, haritada 4 numara ile işaretlenmiş “St. George of the Latins” kilisesini, Mağusa’da yaşayan Hıristiyanların söz konusu kilisesinin adının “St. Catherina Kilisesi” olduğu iddialarına karşın, Gibellino’nun haritasını kaynak göstererek, kitabında “Church of St. George of the Latins” olarak gösterdiğini belirtmektedir.

11) Kilisenin Kesin Tespiti :

K. Baedeker tarafından çizilen 1914 tarihli harita, İngiliz Sömürge Yönetimi, Kıbrıs Hükümeti, Arazi ve Sörvey Dairesi tarafından çizilen 1928-1930 tarihli harita ve KKTC İskan Dairesi Harita şubesince çizilen 1995 tarihli haritalar üst üste konursa, görülecektir ki, St. Clara kilisesi (Fransizkan Katolik Kilisesi) ile Ayia Photu kilisesi aynı yerdedirler, aynı konumdadırlar ve üstü üste çakışmaktadırlar.

S. Gibellino tarafından çizilen 1571 tarihli resimde 5 numara ile işaretlenen ve dipnot da St. Dominic kilisesi olarak belirtilen kilise ile Guiseppe Rosaccio tarafından çizilen 1597 tarihli resimde, Othello kalesi ile Karpaz tabya arasında yer aldığı gösterilen kiliseler de aynı kiliselerdir. Yerleri ve konumlar aynıdır. O dönemki geleneklere ve resim çizme anlayışına göre, önemli olan her kilise mutlaka çizilmekteydi.
S. Gibellino tarafından çizilmiş olan resim, iyice incelenirse, söz konusu St. Dominic Kilisesinin, referans noktası olarak, yakınlarda bulunan Karpaz Tabya’sına (Torrion del Diamante), Köpük Kulesi’ne (Torrion del Mozzo), aralarında orta yerlerde bulunan Beş parmak Mazgalı’na, Halkalı Mazgal’a (Signoria) ve Othello Kalesi’ne olan mesafesi, perspektif kuralları göz önüne alınıp ölçülürse, görülecektirki, konumu haritalarda gösterilen St. Clara kilisesi veya Ayia Photu kilisesi ile çakışmamakta ve hemen yanlarına rast gelmektedir.
Sonuç olarak görmekteyiz ki, yukarda sözü edilen iki adet resim ve üç adet haritada belirtilen kiliseler aslında ayrı ayrı kiliseler olup konumları yan yanadır.

12) Sonuç :

1571-1878 Osmanlı döneminde kale içinde hiç bir Hristiyan ikamet etmemiş ve bu kiliselere kimse dokunmamıştır. Osmanlı İdaresinin özel izinleri ile 17.ci yüzyıldan sonra bir kısım Hristiyan kuruluşlar Kıbrıs’a gelerek kiliselerini tamir etmişlerdir. 1878’de adanın İngilizlere kiralanmasından sonra adaya gelen İngiliz bürokratları adanın tarihi ve kültürü ile ilgili araştırmalar ve çalışmalar yapmışlar bulgularını da yayınlamışlardır. Bunlardan biri olan Excerpta Cypria’nın yazarı Claude Deleval Cobham, Kıbrıs’ın Kiliseleri ve Azizleri hakkında bir çalışma yapmış ve “The Churches and Saints of Cyprus” adlı kitabını 1910 yılında yayınlamıştır. Bu kitabın 5ci sayfasında Mağusa’daki Kiliseler bölümünde verilen listede, St. Fransis tarikatına ait Katolik kilisesinin adı Sr. Claire olarak belirtilmiştir. 1914 yılında ise Mağusa sur içi’nin detaylı bir haritasını hazırlayan Karl Baedeker, Leipzig’de yayınladığı haritada ayni kiliseyi St. Clara adı ile tanımlamıştır. Kıbrıs’ta Yüzbaşı Kitcehener’in çalışmaları sonucu tamamlanan topoğrafik haritalamanın devamı olarak 1928 de başlayan taşınmaz malların yer planlarının çıkarılması hazırlıklarında, Rumların çoğunlukta bulunduğu Tapu dairesinde, bu kilise İngilizce yazılımı ile “St. Photina”, yerel yazılımı ile “Ayios Photou” olarak kayıtlara geçirilmiştir.

Kilisenin inşa edildiği dönemde, Ortodoks’lar Katolik’lerden nefret etmekteydi ve tüm dini hakları katolikler tarafından ellerinden alındığı için, Ortodokslar Müslüman idaresine girmeği dahi arzulamaktaydılar.
Söz konusu kiliselerden, Yeni kapı girişi karşısındaki Atatürk heykelinin hemen arkasındaki tarihi esere Dominik Kilisesi adı verilmeli ve gerçek kimliği kendisine kazandırılmalıdır.
Aynı şekilde, Türk Gücü Spor Klübünün arka yan tarafında yer alan kiliseye de Ayios Photou veya St. Clara adı verilmeli ve gerçek kimliği kendisine kazandırılmalıdır.

Tarih, bu gerçeği artık bildiğimiz halde düzeltmememiz durumunda, bizi asla affetmeyecektir.

YARARLANILAN KAYNAKLAR :

Kitap :
1) Cobham, C. D. : 1910. The Churches and Saints of Cyprus. London, England
2) Cobham, C. D. : 1908. Excerpta Cypria, Materials for a history of Cyprus. Cambridge,
England

3) Atun, A : Mağusa Yazıları. Samtay Vakfı Yayınları : 5, 2002, Mağusa, KKTC
4) Ana Yayıncılık A.Ş. ve Encyclopaedia Britannica Inc.: 1994. Ana Britannica Genel Kültür
Ansiklopedisi. İstanbul, Türkiye

5) Steward, B. : 1908. My experience of Cyprus. London, England
6) Enlart, C. : 1899. L’art Gothique et la Renaissance en Chypre. Paris, France
7) Francis R. :1949. The Medieval Churches of Cyprus. London, England
8) Gunnis, R. : 1936, 1956, 1973. Historic Cyprus. Nicosia, Cyprus

Compact Disk (CD) – Internet :
1) Encyloapedia Britannica 2001
2) Webster’s World Encycloapedia 2002
3) http://saints.catholic.org : Catholic Saints

Harita :
1) Gibellino, S. : 1571, Citta di Famagosta . Bressa, Italy
2) Baedeker, K : 1914. Plan of Old Town of Famagusta (146 x 179 mm). Leipzig, Germany.
3) Cyprus Government : 1928 & 1930 . Department of Lands & Surveys. Nicosia, Cyprus.
4) Harita Şubesi : 1995. Gazimağusa Suriçi. KKTC İskan Dairesi Harita şubesi, Lefkoşa,
KKTC.
5) Rosaccio, G. : 1597. (The plan of) Famagosta (100 x 178 mm). S. Scolari & M. Sadeler,
Venice, Italy

Resim Listesi :
1) Stephano Gibellino, Citta di Famagosta, Bressa, 1571 El çizimi, Mağusa kuşatmasını gösteren, alt tarafında resimde numaralanmış binaların ve yerlerinin açıklaması bulunan resim. Kayıt ismi: R1-Gibellino.jpg
2) Resim 1’de St. Dominik kilisesinin bulunduğu yerin büyültülmüş resmi. Kayıt ismi : R2-
Dominik kilisesi.jpg
3) Claude Deleval Cobham’ın 1910 tarihinde bastırdığı “The Churches and saints of
Cyprus”adlı kitabının 5ci sayfasındaki, Mağusa (Famagusta) bölümünde belirtilen kiliselerin listesi. Kayıt ismi : R3-CDCobham.jpg
4) Karl Baedeker tarafından çizilen ve 1914 yılında Leipzig’de basılan Mağusa haritası. Kayıt ismi : R4-K-Baedeker.jpg
5) Gazimağusa Suriçi. KKTC İskan Dairesi Harita şubesi, 1995, Kayıt ismi : R5-iskanbak.jpg
6) Ay. Photou kilisesi yer planı. Surveyed by Dept. of Lands & surveys. 1928-1930, Kayıt
ismi : R6-AyFotu.jpg
7) Guiseppo Rosaccio tarafından 1597’de çizilen Mağusa şehri resmi. Kayıt ismi : R7-
Rosaccio.jpg

Resim 1 : Stephano Gibellino, Citta di Famagosta, Bressa 1571’de çizilen resim.

Resim 2 : Resim 1’de St. Dominik Kilisesinin bulunduğu yerin büyültülmüş resmi.

Resim 3 : C.D. Cobham’In “The Churches and Saints of Cyprus” adlı kitabının 5’nci sayfasındaki Mağusa kiliselerini gösteren bölüm.

Resim 4 : Karl Baedeker tarafından çizilen ve 1914 yılında Leipzig’de basılan Mağusa haritası.

Resim 5 : Gazimağusa Suriçi. KKTC İskan Dairesi Haria Şubesi, 1995 yılında çizilen harita.

Resim 6 : 1928-1930 yıllarında çıkarılan Ay. Photou kilisesi yer planı.

Resim 7 : Guiseppo Rosaccio tarafından 1597’de çizilen Mağusa şehri resmi.

DOMINIC KİLİSESİ
Tarihi: 21 KASIM 2002
Yeri : DOĞU AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ, MAGOSA, KKTC

Doç. Dr. Ata ATUN
Yakın Doğu Üniversitesi
Lefkoşa

ÖZET
KKTC’nin dış dünyaya açılan penceresi görevindeki Gazimağusa limanı, Gazimağusa kenti ile iç içe bulunmaktadır.
Yıllardır kentin ekonomisini sırtlamış olan Liman yavaş yavaş önemini kaybetmekte ve buna bağlı olarak da, yıllardır geçimini limandan sağlayan kişi ve sektörler sayısında azalma hissedilmektedir.
Bu olumsuz gelişmeye etken olan nedenler tek tek irdelenerek, olumsuzluklar nerede durdurulabilir ve kent ekonomisindeki limanın payı nasıl arttırılabilir düşüncesi ile böyle bir çalışma yapılmıştır.

Gazimağusa limanı 199x yılları verileri
(Limanlar Dairesi Md. 1998 yılı Faaliyet Raporu, 1999, Sayfa 41)

Girne limanı 199x yılları verileri
(Limanlar Dairesi Md. 1998 yılı Faaliyet Raporu, 1999, Sayfa 69)

. Yolcu Araç Yük, ton TEU
1990 119,278 2,336 1,534 0
1991 189,933 5,817 626 0
1992 194,454 7,144 6,633 0
1993 268,072 8,311 3,296 0
1994 323,585 10,970 40,519 0
1995 331,410 14,000 38,597 0
1996 333,098 19,781 279,194 0
1997 367,943 27,750 48,659 0
1998 325,736 30,889 97,433 0

Grafiklerden de görülebileceği gibi, 1991-1992 yılından itibaren Yolcu ve Araç trafiği Gazimağusa limanından Girne limanına doğru her yıl artma eğilimi gösteren miktarda kaymağa başlamıştır.
Yıllardır KKTC’nin ithalat ve ihracat kapısı olan Gazimağusa Limanının önemini kaybetme nedenleri Coğrafik, Ekonomik, Bürokratik ve K.T. Liman İşçiler Şirketi ücret tarifesidir.
COĞRAFİK NEDENLER :
Coğrafik nedenler genelde yolcu trafiğini Gazimağusa limanı aleyhine %700 oranında etkilemektedir. Taşucu – Girne uzaklığının, Gazimağusa – Mersin uzaklığına kıyasla 1 /3 oranında olması, hızlı deniz otobüslerinin Girne – Taşucu güzergahını seçmeleri için tercih nedeni olmaktadır. Gazimağusa’dan kalkan bir yolcu gemisinin, Mersin’e 12 saatte gitmesine karşılık, Girne’den kalkan bir Deniz Otobüsü veya Deniz Jeti, Taşucu’na 1.5 saatte gitmektedir.
EKONOMİK NEDENLER :
1982 yılında Türkiye Cumhuriyeti’nin Korumacı Ekonomi kurallarını bırakıp Liberal Ekonomi kurallarını benimsemesi ve ithalatı serbest bırakması, KKTC’ye ithal edilen Türkiye’ye yönelik mal akışını azaltmaya başlamıştır. 1984 yılındaki 351,587 tonluk (348,587 ton Gazimağusa Limanı ve 3000.2 Girne Limanı) ithalat hacmine, KKTC’deki 1 1 yıllık nüfus artışına rağmen ancak 1995 yılında ulaşılabilmiştir. (Limanlar Dairesi Md. 1998 Yılı Faaliyet Raporu, 1999, Sayfa 41 ve 69)
Dünyadaki ekonomik sıkıntının 1994 yılında başlamış olması ve giderek artması, KKTC’deki ekonomik kuruluşları etkilemiş ve bu kuruluşların 1984 yılındaki 277,838 tonluk (277,838 ton Gazimağusa Limanı ve 0 ton Girne Limanı) ihracat rakamlarına bir kere 1996 yılında ulaşılabilmiştir. 11 yıllık nüfus artışına rağmen 1998 yılı ihracat miktarı 180,709 tondur. (Limanlar Dairesi Md. 1998 Yılı Faaliyet Raporu, 1999, Sayfa 41 ve 69)
BÜROKRATİK NEDENLER:
Yaz mesaisi Limanlarımızın verimini olumsuz etkilemektedir.
Memurların öğleden sonra saat 14:00′de mesaisinin bitmesine karşılık Liman İşçilerinin 17:00′ye kadar çalışmaları, uyumsuzluk yaratmakta ve mesai bitiminden sonra çalışmak zorunluluğunda kalan memurlara Fazla Mesai ücreti ödenmesi mali külfeti oluşmaktadır. 1998 yılındaki fazla mesai ücreti, Gazimağusa Limanı 32,291,152,384 TL, Girne Limanı 4,215,829,043 Tl, toplam 36,506,981,427 TL ‘a ulaşmış (Limanlar Dairesi Md. 1998 Yılı Faaliyet Raporu, 1999, Sayfa 24) ve bu anomaliden dolayı, fazla mesai ücreti, gereksiz yere tüm KKTC vatandaşları tarafından ödenmiştir.
Gazimağusa limanındaki Gümrük memurlarının, fazla mesai almak için Gazimağusa limanına gelen TIR’ların işlemlerini öğleden sonraya bırakmaları ve işlemler bittikten sonra içindeki malzemenin boşaltılacağı yere kadar refakatçi Gümrük memuru almaya mecbur etmeleri, buna karşın Girne limanındaki Gümrük memurlarının, TIR şoförünün beyanını esas kabul ederek işlemleri mesai saatleri içinde bitirmeleri, Gazimağusa limanındaki TIR trafiğinin Girne limanına kaymasına neden olmuştur.
Liman Harçlarının, Kılavuzluk ücretlerinin, Fener ücretlerinin ve Liman hizmetleri fazla mesailerinin çevre limanlara göre çok yüksek olması, limanda verilen yükleme ve boşaltma hizmetlerinin verimsiz olması, komşu limanların haftada 7 gün ve günde 3 vardiya, 24 saat çalışırken, limanlarımızın sadece mesai saatlerinde normal tarife ile çalışmaları (Yazın haftada 35 saat, kışın haftada 40 saat) , limanlarımızı son derece olumsuz etkilemiş ve yabancı gemi ve iş adamlarının gelmek istemedikleri liman konumuna sokmuştur. Tüm bu yerel kökenli olumsuz etkenlere ilaveten K. Rum Yönetimin uyguladığı ekonomik ambargo ile de limanlarımız kuş uçmaz kervan geçmez ve gidilmek istenmeyen liman durumuna gelmiştir.
K.T. LİMAN İŞÇİLER ŞİRKETİ ÜCRET TARİFESİ:
1976 Kıbrıs Türk liman isçileri yasası (KKTC Meclisi, 1976, Sayfa 472) Kıbrıs Türk Liman işçiler Şirketine, limanlarımıza gelen gemilere verilecek yükleme ve boşaltma ücretlerinde tekel hakkını tanımıştır. Teknolojinin gelişmesi, yük taşıma yöntemlerinin değişmesi ve günün koşullarına göre Konteyner ile gelen yüklerin yüklenmesinin ve boşaltılmasının, genel yüklerin yüklenmesinin ve boşaltılmasına kıyasla daha ucuza mal olması, ithal edilen ve ihraç edilen yük yapısının Genel yükten, Konteyner yüküne dönüşmesine neden olmuştur.
Yüklerin Konteyner içinde ve TIR üstünde taşınmasının daha ucuza mal olması ve Girne Limanının açılması ile deniz taşımacılığı için harcanan zamanın kısalması, Gazimağusa limanındaki Araç, Yolcu ve yük trafiğinin Girne Limanına kaymasına neden olmuştur.
LİMANIN İSTİHDAM KAPASİTESİ VE GAZİMAĞUSA ŞEHRİNE ETKİSİ:
Gazimağusa Limanı, memurlara, liman işçilerine, Acentelere, Komisyonculara, Kamyon şoförlerine, Denizcilere, vinç operatörlerine, Tersaneye ve taksicilere, toplam 1 250 kişiye, direkt olarak iş olanakları yaratan ve istihdam sağlayan bir iş yeridir. Bu direkt istihdam ortalama 5000 kişinin geçimini sağlamaktadır.
Gazimağusa Limanı İndirekt olarak da şehirdeki tüm hizmet yerlerinde ve işyerlerinde ikincil istihdam yaratmaktadır.
1982′de Türkiye’nin Liberal Ekonomiye geçişi ile Gazimağusa Limanının araç, yolcu ve yük trafiğinde başlayan gerileme, 1987 yılında Girne Limanın faaliyete geçmesi ile özellikle araç ve yolcu trafiğinde hızlanmış ve 1992 yılında Girne Limanının yük trafiğine açılması ile de Gazimağusa limanı tüm avantajını kaybetmiştir. 1994 yılındaki dünyadaki ekonomik sıkıntı ise bu gerilemeyi daha da hızlandırmıştır.
Bu gerileme Gazimağusa kentini büyük boyutlarda etkilemiştir.
• 320 ortak ve 80′e yakın dıştan alınan işçi ile 400 personel ile çalışan Kıbrıs Türk liman İşçileri Şirketi Ltd.’ in ortak sayısı 120′ye düşmüş, dıştan yapılan istihdamlar durmuştur. 1992 yılında $800 olan kişi başı geliri 1997 yılında $566′ya düşmüştür. (Atun, 1998, Syf.4)
• 1994 yılında 25 olan tersanedeki daimi personel sayısı (Limanlar Dairesi Md. 1994 Yılı Faaliyet Raporu, 1995, Sayfa 19), gemi sayısındaki artışa rağmen, 1999 yılında ortalama 22-25 düzeyinde kalmıştır.
• 1992 yılında Gazimağusa Kaleiçindeki kapalı işyeri yokken bu sayı 1999 yılında 200′e ulaşmıştır. (Atun, 1999, syf.2)
• 1990 yılında Gazimağusa kentinde daimi ikamet eden kişi sayısı 3000 iken (Yüksek Seçim Kurulu, 1990, Gazimağusa-Syf. 454) 1999 yılında 1000′e düşmüştür.. (Atun, 1999, syf.3)
• 1992 yılında Gazimağusa limanında çalışan vinç sayısı 23, operatör sayısı 25 iken 1 999 yılında faal vinç sayısı 12′ye operatör sayısı ise 14′de düşmüştür.
• Gazimağusa Limanında faaliyet gösteren Gümrük Komisyoncuları sayısı 1992 yılına kıyasla %20 azalmıştır.
• 1992 yılında Gazimağusa Limanında devamlı ve düzenli hizmet veren yaklaşık 50 adet taksi sayısı 1999 yılında 2′ye düşmüştür.
GAZİMAĞUSA LİMANINDAKİ GERİLEMEYİ DURDURABİLMEK İÇİN ALINACAK ÖNLEMLER
• Liman Harçları, Kılavuzluk, Fener ve Rıhtım harçları gibi çevre limanlara kıyasla yüksek olan ücretlerin,
Gazimağusa limanının, uluslararası ambargoya rağmen tercih edilecek kadar düşük düzeye
indirilmesi.
Gazimağusa Limanına Vardiya sisteminin getirilmesi
Fazla mesailerin kaldırılarak, Gazimağusa limanının haftada 7 gün günde 24 saat açık tutularak, yerli ve yabancı gemi trafiğinin ve yük trafiğinin arttırılması.
TIR trafiğini artırmak için, Gümrük memurlarının, TIR şoförünün beyanını asıl olarak kabul edip, yoklamaların seçme usulü ile Liman dışında yapılması
Serbest Liman ücretlerinin düşürülerek yerli ve yabancı gemi trafiğinin arttırılarak, 3cü ülke iş adamlarının transit ticarette KKTC Serbest Limanının kullanmaya özendirmek Gazimağusa Limanındaki yükleme ve boşaltma işlerindeki tekelin kaldırılarak, rekabete dayalı tarife ile haftada 7 gün günde 24 saat yükleme ve boşaltma hizmetinin verilmesi Komşu ülkeler oranla yüksek olan Gümrük tarifesi, fon ve diğer harçların azaltılarak, 3cü ülke insanlarının KKTC ‘den alış veriş yapmağa özendirilmesi
GAZİMAĞUSA LİMANININ, KENT EKONOMİSİNE ETKİSİ
Gazimağusa Limanındaki gerilemeyi durdurabilmek için alınacak önlemlerin uygulanması, 2 yıl veya 3 yıl gibi bir zaman dilimi içinde olumlu etkisini gösterecektir.
Gemi ve yük trafiğinin artması, limanda istihdam edilen ve çalışan kişi sayısında artışa neden olacaktır. Bu artıştan direk etkilenen kişilerin ihtiyacı olan hizmetleri verecek kuruluşlar ve bu kuruluşların personelleri, Limandan dolaylı olarak etkilenen kişilerin sayısının artmasına yol açacaktır.
Gazimağusa kentinin özü olan Kaleiçinde kapalı olan dükkanlar ve terkedilmiş evler tekrar yaşam bulacak, Kale için nüfusunda artış başlayacaktır. Bu kişilere verilecek Beledi hizmetlerin artması, Belediyemizin gelirinin artmasına neden olacaktır.
Liman trafiğinin artması ile piyasada sirküle eden para miktarı artacak ve Gazimağusa kentinde kişi başına düşen gelir yükselecektir. Bu yükselme, yeni iş sahalarının oluşmasına, yeni işyerlerinin açılmasına ve istihdam edilen kişi sayısının artmasına neden olacaktır.
SONUÇ
Gazimağusa kentinin yaşamına doğrudan etkisi olan Gazimağusa Limanının, son 10 yılda gösterdiği gerilemenin, Gazimağusa şehrinin yaşamında da gerilemeye neden olduğu göz önüne alınmalıdır.
Gazimağusa kentinin gelişmesi için Gazimağusa Limanının, ileriye dönük radikal kararlar alınarak ve gerekli yatırımlar yapılarak, her yönü ile verimli bir şekilde kullanılmaya başlanması gerekmektedir.

Tarihi: 25 Ekim 1999 , Sayfa 147
Yeri : Doğu Akdeniz Üniversitesi, Gazimağusa, KKTC